Από τον βομβαρδισμό στην ανακήρυξη της ειρήνης μέσα σε 48 ώρες. Από τις απειλές στα «ευχαριστώ» την Τεχεράνη για την ειδοποίηση πριν το χτύπημα στις αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με το γνώριμο στυλ των αιφνιδιαστικών ελιγμών, εμφανίζεται πλέον ως ο ηγέτης που όχι μόνο απέφυγε μια νέα «αιώνια σύγκρουση» στη Μέση Ανατολή, αλλά και επαναπροσδιόρισε την αμερικανική ισχύ με τους δικούς του όρους.
Η επίθεση των βομβαρδιστικών B-2 σε βάθος στην ιρανική επικράτεια, η άμεση, αλλά ήπια ανταπάντηση της Τεχεράνης και η εκεχειρία που ανακοίνωσε ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος συνθέτουν ένα αφήγημα υψηλού πολιτικού στοιχήματος.
Μια «νίκη» με αστέρια και παγίδες
Αναλυτές του CNN και του Economist συμφωνούν στο ακόλουθο: ο Τραμπ, με την επιχείρηση “Midnight Hammer” και τον βομβαρδισμό των εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου στο Φορντό και τη Νατάνζ, πέτυχε ένα εντυπωσιακό στρατιωτικό πλήγμα χωρίς ανθρώπινες απώλειες για τις ΗΠΑ. Παράλληλα, απέσπασε τη σιωπηρή συναίνεση του Ισραήλ και προώθησε, μέσω Κατάρ, μια άτυπη εκεχειρία με το Ιράν. Έτσι «απάντησε» στην κριτική ότι έχει συρθεί σε έναν πόλεμο στον οποίο δεν είχε καμία δουλειά να εμπλακεί από τον Νετανιάχου.
Η ταχύτητα με την οποία εξελίχθηκαν τα γεγονότα είναι ενδεικτική της προσέγγισης Τραμπ: πρώτα η επίδειξη πυγμής, ύστερα η προσπάθεια διαπραγμάτευσης. Και ενδιάμεσα η επαναδιατύπωση της αμερικανικής παρουσίας ως «ρυθμιστικής» και όχι ως εκείνης ενός εισβολέα.
«Συγχαρητήρια κόσμε, ήρθε η ώρα της ειρήνης!», έγραψε ο ίδιος στο Truth Social, δηλώνοντας ότι ο «Πόλεμος των 12 ημερών» έληξε με απόλυτη επιτυχία. Και πρόσθεσε με χαρακτηριστική βεβαιότητα: «Η εκεχειρία θα κρατήσει για πάντα».
Πραγματική επιτυχία ή διπλωματική ψευδαίσθηση;
Οι πιο έμπειροι διπλωμάτες όμως δεν έχουν πειστεί ακόμη. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) επισημαίνει πως η Τεχεράνη είχε ήδη απομακρύνει το 60% εμπλουτισμένο ουράνιο της από τις στοχευμένες εγκαταστάσεις.
Η ποσότητα αυτή — περίπου 400 κιλά — αρκεί για την κατασκευή έως και δέκα βομβών, εφόσον μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο. Όπως παρατηρεί η Kelsey Davenport, ειδική στον έλεγχο εξοπλισμών: «Οι επιδρομές ήταν επικίνδυνη κλιμάκωση και πιθανότατα φέρνουν το Ιράν πιο κοντά στην απόκτηση πυρηνικών όπλων μακροπρόθεσμα».
Αν επιβεβαιωθεί ότι το Ιράν διατηρεί απόκρυφες εγκαταστάσεις, η «νίκη» του Τραμπ μπορεί να αποδειχθεί διπλωματική αυταπάτη — ή, ακόμη χειρότερα, το έναυσμα για νέο κύκλο έντασης.
→ Όλες οι εξελίξεις στο liveblog της Ναυτεμπορικής
Το πολιτικό κέρδος και το εσωτερικό στοίχημα
Ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται όμως να κερδίζει προς το παρόν το εσωτερικό ακροατήριο. Οι Ρεπουμπλικανοί που πίεζαν για ισχυρή στάση απέναντι στο Ιράν — αλλά όχι για νέες πολεμικές περιπέτειες — βλέπουν έναν ηγέτη που χτύπησε και σταμάτησε. Η MAGA βάση, που ανησυχούσε για εμπλοκή σε νέο «Βιετνάμ», καθησυχάστηκε. Η εσωκομματική σύγκλιση γύρω από τον Τραμπ, έστω προσωρινά, ενισχύθηκε.
Την ίδια ώρα, ο στενός πυρήνας εξουσίας του Τραμπ, σύμφωνα με το CNN, διαμορφώνεται γύρω από στρατιωτικούς και στελέχη όπως ο στρατηγός Νταν Κέιν και ο επικεφαλής της CIA Τζον Ράτκλιφ.
Ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ επιχειρεί να επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, προτείνοντας — σύμφωνα με τους FT — ένα σχέδιο που θα μπορούσε να εκληφθεί από την Τεχεράνη ως απολύτως ταπεινωτικό: εμπλουτισμό ουρανίου εκτός ιρανικού εδάφους μέσω περιφερειακής κοινοπραξίας.
Ο «επαναστάτης πρόεδρος» και η αμερικανική μοναξιά
Αλλά το γεωπολιτικό υπόβαθρο είναι βαθύτερο. Ο Τραμπ αγνόησε τους Ευρωπαίους συμμάχους, δεν ενημέρωσε το Κογκρέσο και απαξίωσε κάθε έννοια διαβούλευσης ή συμμαχικής λογικής. Όπως γράφει το CNN, «πρόκειται για την πιο ξεκάθαρη ένδειξη ότι οι ΗΠΑ έχουν αποσυνδεθεί από τις συμμαχίες τους και κινούνται πλέον ωμά, με γνώμονα το εθνικό συμφέρον».
Παρόλα αυτά νίκησε. Για τώρα. Αν αυτή η νίκη αποδειχθεί ασταθής, θα θεωρηθεί πολιτικό λάθος ή καλοσχεδιασμένη κίνηση που δεν άντεξε στην πραγματικότητα;
Η μεταβαλλόμενη Μέση Ανατολή και το βάρος της Ιστορίας
Σε κάθε περίπτωση η αμερικανικής επίθεση στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και η παράλληλη ισραηλινή στρατηγική αποδιάρθρωσης του «Άξονα Αντίστασης» έχουν αλλάξει τις ισορροπίες. Το Ιράν μοιάζει αποδυναμωμένο, οι πληρεξούσιοί του (Χεζμπολάχ, Χαμάς, Χούθι) έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα, και το καθεστώς Χαμενεΐ βρίσκεται υπό εσωτερική πίεση — αλλά όχι σε κατάρρευση.
Αντίθετα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δείχνει να αξιοποιεί τη σύγκρουση για να ανακτήσει πολιτικό κεφάλαιο. Το ίδιο μπορεί να ισχύσει και για τον Τραμπ: αν η σχετική ηρεμία διατηρηθεί, ίσως καταγραφεί ως ο πρόεδρος που απέφυγε μια σύρραξη και επανέφερε τις ΗΠΑ στη γεωπολιτική κορυφή με… δικούς του όρους.
Αλλά, όπως επισημαίνει ο Economist, μια εντυπωσιακή επέμβαση και μια εξίσου θεαματική εκεχειρία δεν συνιστούν ακόμη ειρήνη διαρκείας.
Η νίκη του Τραμπ στη Μέση Ανατολή είναι, προς το παρόν, περισσότερο στρατηγικό αφήγημα παρά δεδομένη πραγματικότητα. Μπορεί να ενισχύσει την εικόνα του ως ηγέτη αποφασιστικού και ασύμβατου, ίσως να του χαρίσει διπλωματικά παράσημα. Όλα αυτά, εφόσον δεν ξεσπάσει κάτι… πολύ μεγαλύτερο. Γιατί στην εποχή των πολυκρίσεων και των διαρκών ανατροπών έχουμε πια μάθει καλά. Τίποτα δεν είναι δεδομένο.
