Ανοίγει την… πόρτα το Ίδρυμα Ζαχαρίου, που εποπτεύεται από το Υπουργείο Οικονομικών και έχει άμεση σύνδεση με την εκάστοτε δημοτική αρχή του Πειραιά, για την πολυετή παραχώρηση της ημιτελούς βίλας Ζαχαρίου, στην Καστέλα, σε ιδιώτη για την αποπεράτωση και την λειτουργία του με διάφορους εμπορικούς τρόπους, εκτός από τον αρχικό σκοπό του, δηλαδή την φιλοξενία απόρων καλλιτεχνών.
Συγκεκριμένα, το «Ίδρυμα Αλεξάνδρου Δ Ζαχαρίου υπέρ των απόρων καλλιτεχνών», στο οποίο από την εποχή της δικτατορίας θεσπίστηκε ότι πρόεδρος θα είναι ο εκάστοτε δήμαρχος Πειραιά, με αίτηση, που υπέβαλε στο Τριμελές Εφετείο Αθηνών (τμήμα εκουσίας δικαιοδοσίας) ζητάει να τροποποιηθεί προγενέστερη απόφαση του Εφετείου Αθηνών (η 5292/2006), ώστε να προβλέπει ότι:
«η θέληση της διαθέτιδος Αυγούστας χήρας Αλεξάνδρου Ζαχαρίου σε σχέση με τον κοινωφελή σκοπό του Ιδρύματος, μπορεί να ικανοποιηθεί πληρέστερα και επωφελέστερα:
1) με την αποπεράτωση του ευρισκόμενου στην Καστέλλα Πειραιώς (Λεωφ. Αλ. Παπαναστασίου) ημιτελούς κτιρίου του Ιδρύματος, με δαπάνες τρίτου επενδυτή, έναντι παραχώρησης σ’ αυτόν της χρήσης και εκμετάλλευσης του αποπερατωθησόμενου κτιρίου με εκμίσθωση αυτού για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τριάντα (30) ετών, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί, ένατι μισθώματος (…) ως εκθεσιακός και/ ή συνεδριακός χώρος, και/ ή ως γραφεία και/ ή ξενοδοχειακή μονάδα και/ ή (πολυτελείς κατοικίες) ή/ και οποιαδήποτε άλλη χρήση είναι επιτρεπτή (….)
2) με τη χρησιμοποίηση από το Ίδρυμα του εισπραττόμενου από την άνω μίσθωση μισθώματος για την επιτέλεση του σκοπού του σε άλλο χώρο, που είτε θα του εκμισθωθεί είτε θα του παραχωρηθεί, περιλαμβανομένων και δωματίων ξενοδοχείου για τη φιλοξενία για σύντομο χρονικό διάστημα απόρων καλλιτεχνών».
Η αίτηση έχει προσδιοριστεί να συζητηθεί στις 16 Σεπτεμβρίου.
Σε αυτό το σημείο να πούμε ότι η απόφαση του Εφετείου του 2006 προέβλεπε ότι ο σκοπός του Ιδρύματος μπορούσε μόνο να επιτευχθεί μέσω εσόδων που θα δημιουργούσε το ίδρυμα από τη μακροχρόνια μίσθωση του ακινήτου. Ωστόσο, φαίνεται πως δεν αρκούσε αυτή η τροποποίηση για να προχωρήσει η επένδυση, όπως την σχεδιάζει η σημερινή δημοτική αρχή.
Ένα σύντομο ιστορικό
H ιστορία αρχίζει, τον Ιούνιο του 1938, όταν ο Αλέξανδρος Ζαχαρίου, ομογενής από τη Ρουμανία, πεθαίνει από καρδιακή ανακοπή στην έπαυλή του, στην Καστέλα, όπου ζούσε με την σύζυγό του Αυγούστα, χωρίς να έχουν αποκτήσει παιδιά.
Τεσσεράμισι χρόνια, αργότερα, στην «καρδιά» της γερμανικής κατοχής, η Αυγούστα Ζαχαρίου εισάγεται στην Κλινική Σμπαρούνη, στην περιοχή των Εξαρχείων, για να υποβληθεί σε μια δύσκολη χειρουργική επέμβαση.
Στις 18 Δεκεμβρίου 1942 συντάσσει ιδιοχείρως την διαθήκη της και καθιστά γενικό κληρονόμο το Ίδρυμα Αλεξ. Ζαχαρίου, προκειμένου να εκτελέσει την τελευταία επιθυμία του ανδρός της, σύμφωνα με την οποία:
«Η ωραία παραθαλάσσια έπαυλις Ζαχαρίου, στην Καστέλα να γίνη «Κέντρον των πνευματικώς εργαζόμενων απόρων και κατ’ εξοχήν Ελλήνων καλλιτεχνών, μουσικών, ζωγράφων, ποιητών κ.λπ».
Η Αυγούστα Ζαχαρίου υπεβλήθη στην εγχείρηση αλλά υπέκυψε στις 22 Δεκεμβρίου 1942. Η διαθήκη της δημοσιεύτηκε στο Πρωτοδικείο Αθηνών το πρωί της 23ης Δεκεμβρίου 1942 (υπ’ αριθμό 7290/23.12.1942).
Εκτός από το ακίνητο είχαν παραχωρηθεί στο Ίδρυμα και άλλα περιουσιακά στοιχεία και μετά το 1955 άρχισε η ανακαίνιση της έπαυλης με χρήματα από πωλήσεις μετοχών για να εκπληρωθεί ο βασικός όρος της διαθήκης των δωρητών.
Το 1962 είχε ολοκληρωθεί η κατασκευή δύο περιπτέρων κατάλληλων για τη διαμονή 36 ατόμων και η διαρρύθμισης του κεντρικού κτηρίου (κήπος, θέρμανση, υδραυλικά κ.α.) . Για όλα αυτά δαπανήθηκαν 2.500.000 δραχμές και υπολειπόταν βάψιμο και αγορά επίπλων και σκευών, συνολικού κόστους 800.000 δραχμών.
Είναι αδιευκρίνιστο τι έγινε και το έργο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.
Κάπως έτσι φτάσαμε στα χρόνια της Χούντας, οπότε εκτός από την τροποποίηση του Καταστατικού του Ιδρύματος υπογράφεται, τον Δεκέμβρη του 1971, σύμβαση και κατεδαφίζεται η παλαιά έπαυλη και ξεκινάει η κατασκευή του καινούργιου κτιρίου, που θα παραμείνει μισοτελειωμένο. Ένα από τα τρία κτίρια- φαντάσματα που κληροδότησε η δικτατορία στον Πειραιά (τα άλλα δύο ήταν ο Πύργος και το γιαπί της Ραλλείου).
Σύμφωνα με το pireorama.gr από τη δεκαετία του 1990 και μετά υπήρξαν διάφορες προτάσεις για την αξιοποίηση του «στοιχειωμένου» μισοτελειωμένου κτιρίου, οι οποίες έμειναν σε επίπεδο προθέσεων.
Το ίδιο ρεπορτάζ κατέληγε αναφέροντας ότι «το Ίδρυμα Ζαχαρίου δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει το ακίνητο στην Καστέλα αν δεν γίνει η καταχώριση του ακινήτου στο όνομα του ιδρύματος στο Κτηματολόγιο».
Το εάν έχουν λυθεί αυτά τα γραφειοκρατικά θέματα είναι άγνωστο. Πάντως ένα βήμα για την πολυετή παραχώρησή του σε ιδιώτη για την αποπεράτωσή του έγινε, έστω και όχι για τον σκοπό που ήθελαν οι δωρητές…
