Τρεις τρόπους αντίδρασης και τρεις αρχές που τις καθοδηγούν, έχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αντιμετωπίζοντας, ένα ενεργειακό σοκ. Τι ακριβώς θα κάνει και τις προϋποθέσεις που θα καθορίσουν τη δράση της, αποκάλυψε χθες σε ομιλία της η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ σε εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Νομισματικής και Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, στο Πανεπιστήμιο Γκαίτε στη Φρανκφούρτη.
Η αντίδραση θα είναι διαφορετική αν το σοκ είναι περιορισμένο σε μέγεθος και βραχύβιο, αν οδηγεί σε μεγάλη αλλά όχι επίμονη υπέρβαση του πληθωρισμού ή αν κριθεί ότι ο πληθωρισμός θα αποκλίνει σημαντικά και επίμονα από τον στόχο. Όπως έγινε αντιληπτό, η ΕΚΤ δεν έχει ακόμα καταλήξει στην αξιολόγηση της έντασης και της πιθανής διάρκειας του ενεργειακού σοκ.
Ο τρόπος προσέγγισης του ζητήματος έχει σημασία για την ΕΚΤ. Δεν θα εξετάσει μόνο αν πρόκειται για ένα “σοκ προσφοράς” (που ακριβώς περί αυτού πρόκειται), αλλά το συνολικό πλαίσιο: “Σύμφωνα με τον μεσοπρόθεσμο προσανατολισμό της στρατηγικής μας, η κατάλληλη αντίδραση σε μια απόκλιση του πληθωρισμού από τον στόχο, εξαρτάται από το εκάστοτε πλαίσιο και δεν εξαρτάται μόνο από την προέλευσή της – εν προκειμένω, από ένα σοκ προσφοράς – αλλά και από το μέγεθος και την επιμονή της”.
Τέλος η ΕΚΤ θα αξιοποιήσει τα εργαλεία της με κατάλληλο τρόπο και όπως είπε η κ. Λαγκάρντ, είναι αποφασισμένη να αντιδράσει “με ευελιξία” (χωρίς να δεσμεύεται από προηγούμενες προβλέψεις για αγορές ομολόγων όπως το 2022) και “εστιάζοντας στους κινδύνους και όχι απλώς στην πιθανότερη πορεία του πληθωρισμού”.
Ποιοι είναι οι τρεις τρόποι αντίδρασης; Όπως τους περιέγραψε, αφού γίνει αξιολόγηση, η ΕΚΤ θα ενεργήσει με έναν από τους εξής τρεις τρόπους:
– “Καταρχάς, εάν το ενεργειακό σοκ κριθεί περιορισμένο σε μέγεθος και βραχύβιο, θα πρέπει να εφαρμοστεί η κλασική συνταγή της εξέτασης. Οι καθυστερήσεις μετάδοσης πολιτικής, σημαίνουν ότι μια αντίδραση νομισματικής πολιτικής θα έφτανε πολύ αργά διακινδυνεύοντας να μην είναι παραγωγική.
– Δεύτερον, εάν το σοκ οδηγήσει σε μια μεγάλη, αν και όχι πολύ επίμονη, υπέρβαση του στόχου μας, θα μπορούσε να δικαιολογηθεί κάποια μετρημένη προσαρμογή της πολιτικής. Η βέλτιστη αντίδραση σε μια τέτοια απόκλιση είναι μικρότερη όταν η αιτία είναι εξωγενείς διαταραχές της προσφοράς και όχι η ισχυρή ζήτηση, αλλά δεν είναι απαραίτητα μηδενική.
Επιπλέον, το να μην αντιμετωπιστεί εντελώς μια τέτοια υπέρβαση θα μπορούσε να προκαλέσει έναν επικοινωνιακό κίνδυνο: το κοινό μπορεί να δυσκολευτεί να κατανοήσει μια λειτουργία αντιμετώπισης χωρίς αντίδραση.
– Τρίτον, εάν αναμένουμε ότι ο πληθωρισμός θα αποκλίνει σημαντικά και επίμονα από τον στόχο, η αντίδραση πρέπει να είναι κατάλληλα ισχυρή ή επίμονη. Διαφορετικά, θα ενεργοποιηθούν αυτό-ενισχυόμενοι μηχανισμοί και ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης θα γίνει οξύς.
Η ενημερωμένη στρατηγική μας είναι σαφής σε αυτό το σημείο: οι μεγάλες, παρατεταμένες αποκλίσεις απαιτούν δυναμική δράση νομισματικής πολιτικής, με μετατόπιση σε επιμονή καθώς ωριμάζει ο κύκλος σύσφιξης, για να αποτραπεί η εδραίωση αυτών των αποκλίσεων.
Είναι πολύ νωρίς για να πούμε πού θα πρέπει να βρισκόμαστε, σε αυτό το φάσμα. Ευτυχώς, μπορούμε να αξιολογήσουμε προσεκτικά την κατάσταση, επειδή εισερχόμαστε σε αυτό το σοκ από ένα καλό σημείο εκκίνησης. Η πολιτική κατεύθυνση είναι σε γενικές γραμμές ουδέτερη, ο πληθωρισμός βρίσκεται εντός του στόχου εδώ και περίπου ένα χρόνο και οι μακροπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό είναι καλά σταθεροποιημένες.
Στο επόμενο διάστημα, οι εισερχόμενες πληροφορίες θα μας δώσουν μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με το πώς είναι πιθανό να εξελιχθεί η σύγκρουση και πώς αντιδρά η οικονομία. Θα παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και θα χαράξουμε τη νομισματική πολιτική όπως αρμόζει για την επίτευξη του στόχου μας”.
Οι αρχές της ΕΚΤ
Στην αρχή της ομιλίας της η κ. Λαγκάρντ είπε, ότι “κανείς μας δεν μπορεί να λύσει την αβεβαιότητα σχετικά με το πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος στο Ιράν. Αλλά αυτό που μπορώ να κάνω είναι να καθορίσω πώς θα προσεγγίσουμε αυτό το σοκ. Το κύριο μήνυμα που θέλω να μεταφέρω είναι ότι η αντίδρασή μας θα βασίζεται στη στρατηγική μας για τη νομισματική πολιτική, η οποία είναι άρτια εξοπλισμένη για να μας βοηθήσει να την διαχειριστούμε”.
Όπως είπε η στρατηγική της ΕΚΤ καθορίζεται από τρεις αρχές που την καθοδηγούν:
– “Η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να μειώσει τις τιμές της ενέργειας. Πρέπει όμως να εντοπίσουμε πότε το υψηλότερο κόστος ενέργειας κινδυνεύει να επηρεάσει τον πληθωρισμό σε ευρεία βάση – είτε μέσω έμμεσων επιδράσεων είτε μέσω δευτερογενών επιδράσεων μέσω των μισθών και των πληθωριστικών προσδοκιών.
– Δεύτερον, είπε, “απαιτεί να επικεντρωθούμε στους κινδύνους, όχι μόνο στο βασικό σενάριο”, γιατί οι επιπτώσεις μεγάλων τιμολογιακών διαταραχών στον πληθωρισμό “μπορεί να είναι μη γραμμικές, πρέπει να εργαστούμε με σενάρια και να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στα πρώιμα προειδοποιητικά σημάδια ότι το σοκ ενσωματώνεται σε ευρύτερη δυναμική του πληθωρισμού”.
– Τρίτον, (η νομισματική πολιτική), “μας δίνει ένα διαβαθμισμένο σύνολο επιλογών για το πώς να αντιδράσουμε, που εξαρτάται από την ένταση και τη διάρκεια του σοκ και τον τρόπο διάδοσής του. Μπορούν να εξεταστούν μικρές, μεμονωμένες και βραχύβιες διαταραχές στην προσφορά. Αλλά καθώς οι αναμενόμενες αποκλίσεις από τον στόχο μας για τον πληθωρισμό γίνονται μεγαλύτερες και πιο επίμονες, τα επιχειρήματα για δράση γίνονται ισχυρότερα”.
Αναφερόμενη σε παράγοντες, “που είναι η ένταση και η διάρκεια του σοκ και η μετάδοσή του που εξαρτάται από το μακροοικονομικό περιβάλλον στο οποίο εκδηλώνεται”, είπε ότι αυτά “μπορούν να αλλάξουν την εικόνα”.
Οι διαφορές με το ενεργειακό σοκ του 2022
Αναλύοντας την κατάσταση της οικονομίας το 2022 που η Ευρώπη έζησε ένα δραματικό ενεργειακό σοκ και τη σημερινή, διαπίστωσε ότι:
– “Καταρχάς, το αρχικό σοκ μέχρι στιγμής είναι μικρότερο. Το 2022, το σοκ ήταν εξαιρετικά μεγάλο και επίμονο. Ακόμη και πριν ξεκινήσει η ρωσική εισβολή, οι τιμές του πετρελαίου είχαν τριπλασιαστεί μεταξύ Οκτωβρίου 2020 και Μαρτίου 2022 – και οι τιμές του φυσικού αερίου ακόμη περισσότερο, καθώς η Ρωσία σταδιακά περιόριζε τις προμήθειες.
Οι τιμές του πετρελαίου κορυφώθηκαν στα περίπου 130 δολάρια ανά βαρέλι τον Μάρτιο του 2022, ένα συγκρίσιμο επίπεδο με σήμερα. Ωστόσο, οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν σε πολύ υψηλότερα επίπεδα από ότι έχουμε δει μέχρι στιγμής: 340 ευρώ ανά μεγαβατώρα τον Αύγουστο του 2022 έναντι περίπου 60 ευρώ σήμερα”.
Δεύτερον, εκτίμησε, “το μακροοικονομικό υπόβαθρο σήμερα είναι πιο ευνοϊκό. Το 2022, η Ευρώπη βίωνε ισχυρή συσσωρευμένη ζήτηση στο άνοιγμα της οικονομίας μετά την πανδημία. Οι αλυσίδες εφοδιασμού εξακολουθούσαν να είναι διαταραγμένες, υπήρχαν σημαντικές ελλείψεις εργατικού δυναμικού και ο συνολικός πληθωρισμός στην αρχή του σοκ ήταν πάνω από 5%”. Όπως είπε η ανάλυση της ΕΚΤ επιβεβαιώνει ότι αυτός ο συνδυασμός παραγόντων επιδείνωσε τις πληθωριστικές επιπτώσεις. Σήμερα, σχολίασε, “η οικονομία της ζώνης του ευρώ βρίσκεται σε μέτρια ανάκαμψη, χωρίς τις έντονες ανισορροπίες ζήτησης-προσφοράς που χαρακτήριζαν το 2022”
– Τρίτον, “οι μακροοικονομικές πολιτικές είναι λιγότερο υποστηρικτικές”. Όταν ξεκίνησε η εισβολή το 2022 είπε, “η νομισματική πολιτική ήταν ιδιαίτερα χαλαρή, με τα επιτόκια στο -0,5% και την ΕΚΤ να εξακολουθεί να προβαίνει σε καθαρές αγορές περιουσιακών στοιχείων. Η δημοσιονομική πολιτική ήταν επίσης επεκτατική, με συνολικό έλλειμμα άνω του 5%. Τα επιτόκια σήμερα βρίσκονται σε γενικές γραμμές στο ουδέτερο επίπεδό τους και η δημοσιονομική κατεύθυνση είναι επίσης ουδέτερη, με συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα περίπου 3%”.
Ταυτόχρονα, εκτίμησε ότι “υπάρχουν λόγοι για επαγρύπνηση. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτήρισε αυτή την κατάσταση ως τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Και με τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές – ιδίως στις εγκαταστάσεις Ras Laffan στο Κατάρ την περασμένη εβδομάδα- η πιθανότητα μιας γρήγορης ομαλοποίησης μειώνεται”.
Πλησιάζουμε επίσης είπε “στο χείλος του γκρεμού” και σε άλλο ζήτημα: “τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται και τα τελευταία δεξαμενόπλοια LNG που φόρτωναν στον Κόλπο πριν από τον πόλεμο φτάνουν τώρα στους προορισμούς τους, πράγμα που σημαίνει ότι ο πλήρης αντίκτυπος της απώλειας εφοδιασμού μόλις τώρα θα γίνει αισθητός”.
