Ένα μνημείο που για αιώνες υπήρξε τόπος συνάντησης, καθημερινότητας και κοινωνικής ζωής στο κέντρο της Θεσσαλονίκης άνοιξε και πάλι τις πύλες του, αυτή τη φορά ως ένας σύγχρονος χώρος πολιτισμού.
Το Μπέη Χαμάμ, το μεγαλύτερο και σημαντικότερο οθωμανικό λουτρικό συγκρότημα στα Βαλκάνια, παραδόθηκε επισήμως μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασής του, σηματοδοτώντας μια νέα περίοδο για ένα από τα πλέον εμβληματικά μνημεία της Θεσσαλονίκης.
Η αποκατάσταση του μνημείου εντάσσεται στη συνολική προσπάθεια ανάδειξης του πολιτιστικού αποθέματος της Θεσσαλονίκης και επαναφέρει στο αστικό τοπίο έναν χώρο με ισχυρό ιστορικό και συμβολικό φορτίο. Το Μπέη Χαμάμ επιστρέφει πλέον ως επισκέψιμο μνημείο και ως χώρος φιλοξενίας πολιτιστικών δράσεων, αποκτώντας ξανά ενεργό ρόλο στη ζωή της πόλης.
Για μια «μέρα χαράς», έκανε λόγο η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, τονίζοντας ότι «πάντοτε η ημέρα που αποδίδει ένα μνημείο το υπουργείο Πολιτισμού σε μια πόλη και στους πολίτες της είναι μια μέρα ξεχωριστή και πολύ περισσότερο όταν η πόλη αυτή είναι η Θεσσαλονίκη, ακριβώς γιατί έχει ένα τεράστιο πολιτιστικό απόθεμα».
Σύμφωνα με την Λίνα Μενδώνη, το υπουργείο Πολιτισμού τα τελευταία χρόνια στη Θεσσαλονίκη υλοποιεί το μεγαλύτερο έργο σε αποκατάσταση και δημιουργία νέων πολιτιστικών υποδομών από ό,τι έχει γίνει τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ συνέδεσε την αποκατάσταση του Μπέη Χαμάμ με μια ευρύτερη στρατηγική για την πόλη.
«Αυτό το οποίο προείχε για εμάς στις δημόσιες πολιτικές του πολιτισμού είναι να αναδειχθεί όχι αυτοτελώς κάθε ένα μνημείο της Θεσσαλονίκης, αλλά να αναδειχθεί η πολυπολιτισμικότητα της πόλης μέσα από τη δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών. Γι’ αυτό και επενδύσαμε συστηματικά στα βυζαντινά μνημεία, επενδύσαμε στα οθωμανικά μνημεία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Επισήμανε ακόμα πως «όταν ένα μνημείο κοινωνικοποιείται και το αγαπούν οι πολίτες, τότε το μνημείο αυτό προστατεύεται καλύτερα. Τα μνημεία είναι ζωντανοί οργανισμοί, οι οποίοι κάποια στιγμή χρειάζονται θεραπεία προκειμένου να ζήσουν για πολλά χρόνια ακόμη. Τα Λουτρά Παράδεισος, πρόσθεσε, μπορεί να μη λειτουργούν ως λουτρά, αλλά να ευχηθούμε να λειτουργούν ως παράδεισος».
Από την αποκατάσταση στην επανένταξη του μνημείου στην καθημερινότητα
Το Μπέη Χαμάμ, γνωστό επί δεκαετίες στους Θεσσαλονικείς ως «Λουτρά Παράδεισος», αποτελεί το πρώτο δημόσιο κτήριο που ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη μετά την οριστική κατάκτησή της από τους Οθωμανούς το 1430. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή στην είσοδο, ανεγέρθηκε το 1444 από τον Μουράτ Β΄ και αποτελεί το παλαιότερο οθωμανικό λουτρό της πόλης και σε ένα από τα σημαντικότερα στα Βαλκάνια.
Για περίπου πέντε αιώνες βρισκόταν στον πυρήνα της κοινωνικής και εμπορικής ζωής της Θεσσαλονίκης. Μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος πέρασε σε ιδιώτες και συνέχισε να λειτουργεί ως λουτρό έως το 1968. Το 1972 απαλλοτριώθηκε από το Δημόσιο και έκτοτε χρησιμοποιήθηκε για εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις.
«Η ολοκλήρωση του έργου “Αποκατάσταση του Λουτρού Μπέη Χαμάμ” αποτελεί σταθμό για τη διατήρηση της πολυπολιτισμικής ταυτότητας της Θεσσαλονίκης», είπε από την πλευρά της η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης Τάνια Πρωτοψάλτη, παρουσιάζοντας αναλυτικά τη διαδρομή του έργου και τη σημασία του για τη φυσιογνωμία της πόλης. «Για πέντε αιώνες αποτέλεσε τον παλμό της κοινωνικής και καθημερινής ζωής στο κέντρο της αγοράς. Σήμερα το μνημείο αυτό ξαναστέκεται όρθιο, αποκαθιστώντας τη δομική του αρτιότητα και αποκαλύπτοντας τον σπάνιο γλυπτό και ζωγραφικό του διάκοσμο», πρόσθεσε.
Οι εργασίες αποκατάστασης, όπως σημείωσε, ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2022 και υλοποιήθηκαν από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με προϋπολογισμό 1,5 εκατ. ευρώ. «Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης ανέλαβε ένα εξαιρετικά σύνθετο και απαιτητικό έργο με κύριο αντικείμενο τη συντήρηση του διακόσμου, την αποκατάσταση των εσωτερικών χώρων και τμήματος της στέγης, αλλά και την εγκατάσταση νέων ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και φωτισμού ανάδειξης», τόνισε η κ. Πρωτοψάλτη.
Στη σημασία της επιστροφής του μνημείου στην καθημερινότητα της πόλης αναφέρθηκε και ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης. «Αυτό το μνημείο έχει μια ιδιαίτερη και σημαντική αξία για τους Θεσσαλονικείς. Και η αξία του συνίσταται στο ότι αποτυπώνει ένα κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, αυτής της πολύχρωμης, πολυσυλλεκτικής πόλης, και ξαναπιάνει το νήμα της ιστορικής συνέχειας», είπε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ανάδειξη των μνημείων δημιουργεί νέα δυναμική για την πόλη. «Αν προσέξει κάποιος όλους αυτούς τους μήνες, τα τελευταία χρόνια, η πόλη αποκτά ένα πολιτιστικό αποτύπωμα το οποίο δεν το είχε. Και βέβαια αυτό το μνημείο έρχεται να προστεθεί ακόμη ως μία ψηφίδα στο μνημειακό και πολιτιστικό ψηφιδωτό, το οποίο παρέχεται ως μία πρόταση τουριστικής ανάπτυξης», σημείωσε.
Η τελετή πλαισιώθηκε με τη συμμετοχή των σπουδαστών του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης, οι οποίοι παρουσίασαν τρία μουσικά έργα, συνδέοντας με τον δικό του τρόπο την ιστορία του χώρου με τη σύγχρονη πολιτιστική του ζωή.
