Την ανθεκτικότητά αλλά και την επιχειρηματική αξία σε περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας, υβριδικών απειλών και δολιοφθορών φέρνει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος η εφαρμογή του νόμου Ν. 5236/2025 και η Εθνική Στρατηγική για τις Κρίσιμες Οντότητες και την Ανθεκτικότητά τους (Ε.Σ.Α. Κ.Ο), σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η προστασία των Κρίσιμων Υπηρεσιών στην Ελλάδα καθώς και η Επιχειρησιακή Συνέχεια.
Οι οργανισμοί του αύριο δεν θα πρέπει να είναι απλώς compliant, θα πρέπει να είναι ανθεκτικοί και η ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων είναι η νέα εξίσωση επιχειρηματικής αξίας και επενδύσεων. Το φάσμα των απειλών περιλαμβάνει φυσικές καταστροφές, τεχνολογικούς κινδύνους, ανθρωπογενείς και κακόβουλες ενέργειες, κυβερνοαπειλές και περιστατικά διττής φύσης, υβριδικές και ασύμμετρες απειλές όπως συνδυασμένες, υβριδικές ενέργειες κρατικών ή μη δρώντων, δολιοφθορές υποθαλάσσιων καλωδίων και ενεργειακών υποδομών, παρεμβολές δορυφορικής πλοήγησης, χειραγώγηση της πληροφορίας, εργαλειοποίηση της μετανάστευσης, οικονομικός εξαναγκασμός, διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας, υγειονομικοί και συστημικοί κίνδυνοι.
Για παράδειγμα, η απρόσκοπτη λειτουργία της ενέργειας, της ύδρευσης, των μεταφορών, των τηλεπικοινωνιών, του τραπεζικού συστήματος, της δημόσιας διοίκησης, της εφοδιαστικής αλυσίδας αλλά και πολλών άλλων δραστηριοτήτων αποκτά στο σύγχρονο περιβάλλον των πολλαπλών κρίσεων και κινδύνων υψηλότερο δείκτη προτεραιότητας. Ανοίγει έτσι ένα νέο επιχειρηματικό πεδίο που απαιτεί ανανέωση της επιχειρηματικής κουλτούρας, προσανατολισμό στην επένδυση στην ετοιμότητα ενώπιον του κινδύνου καταστροφών και μετατροπή της ανθεκτικότητας σε στρατηγικό και χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα.
Σε αυτό το πλαίσιο τα έργα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας των Κρίσιμων Οντοτήτων αναμένεται να κινητοποιήσουν μεγάλο εύρος της αγοράς που κατά κύριο λόγο περιλαμβάνει ισχυρούς ομίλους πληροφορικής, τηλεπικοινωνιών, ενέργειας, κατασκευών αλλά και εξειδικευμένους συμβούλους επιχειρήσεων που θα βοηθήσουν τις Κρίσιμες Οντότητες στο θέμα της συμμόρφωσης τους σύμφωνα με το νέο νόμο αλλά και της δημιουργίας επιχειρηματικής αξίας.
Η νέα εξίσωση επιχειρηματικής αξίας και επενδύσεων
Όπως επισημαίνουν στη «Ν» στελέχη της οικονομίας, πρόκειται για ένα επιχειρηματικό πεδίο η χρηματοδότηση του οποίου συζητείται για να ενταχθεί και στο MFF 2028-2034 της Ε.Ε. Το πρόσφατο περιστατικό στο αεροδρόμιο της Λειψίας ανέδειξε με το πιο εμβληματικό τρόπο την ανάγκη προστασίας των Κρίσιμων Οντοτήτων, επίσης το χτύπημα στο Zaventem των Βρυξελλών το 2016 είχε κοστίσει στο οικονομικό σύστημα όλης της Ευρώπης πάνω από 2,4 δις. ευρώ. Ωστόσο, με βάση τα σημερινά δεδομένα, το κόστος της επένδυσης στην ανθεκτικότητα δεν θα αποτελέσει ένα σταθερό ή οριζόντιο μέγεθος για όλες τις Κρίσιμες Οντότητες. Θα εξαρτηθεί κυρίως από το επίπεδο ωριμότητας που διαθέτει ήδη η οντότητα, την κρισιμότητα των υπηρεσιών που παρέχει, την πολυπλοκότητα των υποδομών και των αλυσίδων εφοδιασμού της, το γεωγραφικό της αποτύπωμα, καθώς και από το εύρος των κινδύνων που καλείται να αντιμετωπίσει. Μια επιχείρηση που διαθέτει ήδη ισχυρές δομές διακυβέρνησης, διαχείρισης κινδύνων, επιχειρησιακής συνέχειας και κυβερνοανθεκτικότητας θα χρειαστεί μικρότερες παρεμβάσεις από έναν οργανισμό που ξεκινά από χαμηλότερη αφετηρία.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας είναι ο τρόπος με τον οποίο η διοίκηση επιλέγει να προσεγγίσει την ανθεκτικότητα. Εάν αντιμετωπιστεί ως μια εφάπαξ άσκηση συμμόρφωσης, το κόστος συχνά εμφανίζεται ως επιβάρυνση. Εάν όμως ενταχθεί σε ένα συστηματικό πλαίσιο διαχείρισης και βελτίωσης, με σαφή διακυβέρνηση, μετρήσιμους στόχους, τακτικές αξιολογήσεις κινδύνου και συνεχή αναθεώρηση των σχεδίων, τότε μετατρέπεται σε επένδυση που προστατεύει και ενισχύει την επιχειρηματική αξία. Η πραγματική συζήτηση λοιπόν δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίσει η ανθεκτικότητα, αλλά ποιο θα ήταν το επιχειρηματικό και συστημικό κόστος μιας μεγάλης διακοπής λειτουργίας, μιας κρίσης στην εφοδιαστική αλυσίδα, μιας φυσικής καταστροφής ή ενός υβριδικού περιστατικού. Οι οργανισμοί που θα προσεγγίσουν την ανθεκτικότητα με συστηματικότητα και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό είναι εκείνοι που θα μειώσουν το κόστος των μελλοντικών διαταραχών, θα προστατεύσουν τα έσοδά τους και θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη επενδυτών, πελατών και ρυθμιστικών αρχών».
Oι νευραλγικοί τομείς Κρίσιμων Οντοτήτων
Σύμφωνα με την Eθνική Στρατηγική για τις Κρίσιμες Οντότητες και την Ανθεκτικότητά τους οι Τομείς των Κρίσιμων Οντοτήτων αφορούν 1)Ενέργεια, 2)Μεταφορές, 3)Τραπεζικός κλάδος, 4)Υποδομές χρηματοπιστωτικών αγορών, 5)Υγεία, 6)Πόσιμο νερό, 7)Λύματα, 8)Αστικά απόβλητα (εθνική προσθήκη), 9)Ψηφιακές υποδομές, 10)Δημόσια διοίκηση (κεντρική κυβέρνηση), 11)Διάστημα, 12)Παραγωγή, μεταποίηση και Διανομή Τροφίμων.
Ανθεκτικότητα, Ανάκαμψη
Όπως τονίζουν στη «Ν» στελέχη της αγοράς, ο Νόμος 5236/2025 με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων (CER) επιταχύνει τη μεταφορά της ανθεκτικότητας από τα όρια της διαχείρισης κινδύνων και της επιχειρησιακής συνέχειας, στο επίπεδο της στρατηγικής διοίκησης. Σε ένα περιβάλλον όπου η αβεβαιότητα είναι η νέα κανονικότητα, η αδιάλειπτη παροχή κρίσιμων υπηρεσιών δεν είναι πια δεδομένη. Σε αυτό το περιβάλλον η ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων εξελίσσεται ταχύτατα σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για οργανισμούς που στηρίζουν τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Η συζήτηση δεν αφορά λοιπόν μόνο την αποφυγή ζημιών, αλλά την ικανότητα ενός οργανισμού να διατηρεί την αξία του σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας.
Οι οργανισμοί που χαρακτηρίζονται ως Κρίσιμες Οντότητες καλούνται να εξετάσουν συστηματικά το σύνολο των φυσικών, τεχνολογικών και ανθρωπογενών κινδύνων που μπορεί να επηρεάσουν τις κρίσιμες υπηρεσίες τους και να διασφαλίσουν ότι μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ακόμη και υπό δυσμενείς συνθήκες. Οι οργανισμοί καλούνται να υιοθετήσουν μια δομημένη και συστηματική προσέγγιση, εστιάζοντας όχι μόνο στην προστασία, αλλά και στην απόκριση, τη συνέχεια και την ανάκαμψη καθώς και τη διαχείριση κρίσεων. Και τα ερωτήματα που τίθενται είναι τα εξής, ποια είναι η τεχνική προετοιμασία που έχει κάνει μια Κρίσιμη Οντότητα, ποιος θα μιλήσει την πρώτη ώρα εάν υπάρχει πλήγμα, πότε θα δεσμευθεί για την επαναφορά της λειτουργίας μιας Κρίσιμης Οντότητας μετά από πλήγμα. Όσα από αυτά δεν έχουν αποφασιστεί πριν από το περιστατικό την κρίσιμη ώρα απλώς θα χειροτερέψουν το πρόβλημα. Και με δεδομένο ότι η τεχνολογία των επιθέσεων έχει εξελιχθεί ταχύτερα από κάθε άμυνα.
Ειδικά για τις επιχειρήσεις η εφαρμογή του συγκεκριμένου νόμου δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις και αναδεικνύει την ανάγκη για εξειδικευμένη τεχνογνωσία, αυξημένη ολοκλήρωση/συντονισμό διαδικασιών και συστηματική τεκμηρίωση καθώς μεταβάλλει και συγκεκριμενοποιεί τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να προσεγγίζουν τη διαχείριση κινδύνων, την επιχειρησιακή συνέχεια, τη συνολική ανθεκτικότητα. Η πραγματική αξία του νέου πλαισίου, δεν βρίσκεται στις υποχρεώσεις που εισάγει, αλλά στη γνώση που παράγει: ποιες λειτουργίες είναι πραγματικά κρίσιμες; Ποιες αλληλεξαρτήσεις μπορούν να προκαλέσουν εκτεταμένη διακοπή υπηρεσιών; Ποια είναι τα σημεία ευαλωτότητας που επηρεάζουν τη λειτουργία, τα έσοδα και τη φήμη του οργανισμού ή μιας εταιρείας;
Ανθεκτικότητα Κρίσιμων Οντοτήτων και επιχειρηματική αξία
Σύμφωνα με τον Αντώνη Πλατιά, Associate Partner της EY-Parthenon –του βραχίονα εταιρικής στρατηγικής και συναλλαγών της EY Ελλάδος– με εξειδίκευση στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, «η ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων (critical entities) εξελίσσεται ταχύτατα σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για οργανισμούς που στηρίζουν τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Παράλληλα, αναδεικνύεται και σε δείκτη επιχειρηματικής αξίας. Δεν είναι τυχαίο ότι επενδυτές, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ασφαλιστικές εταιρείες αξιολογούν όλο και περισσότερο την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα κατά τη λήψη αποφάσεων. Η δυνατότητα ενός οργανισμού να απορροφά και να διαχειρίζεται διαταραχές επηρεάζει άμεσα την πρόσβαση σε κεφάλαια, το κόστος χρηματοδότησης, τη δυνατότητα ασφάλισης και, τελικά, τη συνολική επιχειρηματική του αξία.
Οι κρίσιμες οντότητες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τον Ν. 5236/2025 ως μία ακόμη κανονιστική υποχρέωση. Η συμμόρφωση είναι απαραίτητη, αλλά δεν αποτελεί τον στρατηγικό στόχο. Οι οργανισμοί που θα αξιοποιήσουν σωστά το νέο πλαίσιο θα αποκτήσουν τρία ουσιαστικά πλεονεκτήματα: θα προστατεύσουν τα έσοδά τους μειώνοντας τον κίνδυνο διακοπής κρίσιμων υπηρεσιών, θα ενισχύσουν τη χρηματοδοτική και επενδυτική τους ετοιμότητα μέσω αυξημένης εμπιστοσύνης της αγοράς και, τέλος, θα αποκτήσουν βαθύτερη κατανόηση των κρίσιμων λειτουργιών και αλληλεξαρτήσεών τους, βελτιώνοντας την ποιότητα των στρατηγικών τους αποφάσεων».
Και συμπληρώνει ο κ. Πλατιάς λέγοντας πως «η εμπειρία μας δείχνει ότι οι οργανισμοί που αντιμετωπίζουν την ανθεκτικότητα ως στρατηγική επένδυση και όχι ως έργο συμμόρφωσης, αποκτούν υψηλότερη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα, ισχυρότερη εμπιστοσύνη από επενδυτές και ενδιαφερόμενα μέρη και μεγαλύτερη δυνατότητα διατήρησης της αξίας τους σε περιόδους έντονης αβεβαιότητας. Στην EY-Parthenon πιστεύουμε ότι οι κρίσιμες οντότητες πρέπει να μετατρέψουν τις απαιτήσεις του Ν. 5236/2025 σε επιχειρησιακό, χρηματοοικονομικό και στρατηγικό πλεονέκτημα. Το πραγματικό ερώτημα για τις διοικήσεις δεν είναι αν θα συμμορφωθούν με τον νόμο. Είναι αν θα αξιοποιήσουν αυτή την ευκαιρία για να δημιουργήσουν έναν οργανισμό ισχυρότερο, πιο αξιόπιστο και ικανότερο να διατηρεί και να ενισχύει την αξία του, σε ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας».
Νέα προσέγγιση, Επόμενο Στάδιο
Πώς όμως φτάσαμε από τις Κρίσιμες Υποδομές και την Προστασία τους στις Κρίσιμες Οντότητες την Προστασία και την Ανθεκτικότητά τους. Για τη μετάβαση αυτή μεσολάβησαν σειρά γεωπολιτικών γεγονότων, καταστροφών, υβριδικών απειλών και επιθέσεων, κυβερνοεπιθέσεων αλλά και μίας ακόμη παραμέτρου, γνωστής με τον όρο «απειλή εκ των έσω».
Το πρώτο Νομοθετικό κείμενο στην Ελλάδα, στο οποίο είχε γίνει αναφορά στις Κρίσιμες Υποδομές ήταν το Π.Δ. 39 της 6ης Μαΐου 2011, με το οποίο πραγματοποιήθηκε ενσωμάτωση της Οδηγίας 2008/114/ΕΚ. «Κρίσιμη Υποδομή (KY) (Critical Infrastructure – CI) ή Υποδομή Ζωτικής Σημασίας (ΥΖΣ) οριζόταν ένα αγαθό, σύστημα ή υποσύστημα που είναι απαραίτητο για τη διατήρηση των ζωτικών λειτουργιών της κοινωνίας, την υγεία, τη φυσική προστασία, την ασφάλεια, την οικονομική και την κοινωνική ευημερία των ανθρώπων».
Στα τέλη Δεκεμβρίου 2022 συμπληρωματικά με την Οδηγία NIS 2 που εστίαζε στην κυβερνοασφάλεια η Ε.Ε. προχώρησε στην πρόταση μίας Οδηγίας αυτή τη φορά για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων (Critical Entities Resilience), γνωστή και ως Οδηγία CER. Η συγκεκριμένη Οδηγία έχει δύο βασικές αλλαγές στο σχήμα των κρίσιμων υποδομών. Η πρώτη αφορά στην μετάβαση από τις υποδομές στις οντότητες. Η δεύτερη αφορά στην έννοια της Ανθεκτικότητας (Resilience) η οποία προτάσσεται από την παλιότερη έννοια της Προστασίας (Protection). Η βασική φιλοσοφία της Οδηγίας αφορά στη μεγιστοποίηση και την επιτάχυνση των εργασιών για την προστασία των κρίσιμων οντοτήτων σε τρεις τομείς προτεραιότητας: ετοιμότητα, αντίδραση και διεθνής συνεργασία.
Με το Ν. 5236/2025 ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων (CER). Ακολούθησε η Εθνική Στρατηγική Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων (Ε.Σ.Α.Κ.Ο.) 2026 – 2030, το κείμενο της οποίας ετέθη σε δημόσια διαβούλευση από τις 14 Ιουλίου 2026 έως τις 20 Ιουλίου 2026 και έλαβε 34 σχόλια από πολίτες και φορείς, καθορίζει το ενιαίο στρατηγικό πλαίσιο για την πρόληψη, την προετοιμασία, τον εντοπισμό, τη διαχείριση, την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση περιστατικών που δύνανται να επηρεάσουν τη συνέχεια παροχής βασικών υπηρεσιών προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Είναι ένα πλαίσιο που υιοθετεί την προσέγγιση διαχείρισης του πλήρους κύκλου ανθεκτικότητας (πρόληψη, προετοιμασία, εντοπισμό απειλών, επιχειρησιακό συντονισμό, ταχεία αποκατάσταση, αξιοποίηση των διδαγμάτων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας).
Η Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων (Γ.Γ.Π.Κ.Ο.) της οποίας ο ρόλος είναι εποπτικός και συντονιστικός, αποτελεί την αρμόδια εθνική αρχή για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας υποδομών-οντοτήτων ζωτικής σημασίας έναντι φυσικών, τεχνολογικών και υβριδικών απειλών. Λειτουργεί παράλληλα ως το ενιαίο σημείο επαφής αλλά και το εθνικό σημείο επαφής με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη.
Στο μεταξύ ενώπιον σφιχτού χρονοδιαγράμματος τελεί το επόμενο στάδιο της Εθνικής Στρατηγικής Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων (Ε.Σ.Α.Κ.Ο.) 2026 – 2030, μετά την εισήγηση για την έγκρισή της στο πρόσφατο ΚΥΣΕΑ, στις 23 Ιουλίου 2026, από τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλη Χρυσοχοϊδη, παρουσία του νέου Γενικού Γραμματέα Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων (Γ.Γ.Π.Κ.Ο) Σπυρίδωνα Παπαγεωργίου, ο οποίος τον Ιούλιο 2026 ανέλαβε τα καθήκοντά του, στο πλαίσιο της σύστασης της συγκεκριμένης Γραμματείας, σύμφωνα με το άρθρο 200 ν. 5187/2025.
Όπως τονίζουν στη «Ν» γνώστες του χώρoυ, η πραγματική πρόκληση ξεκινά τώρα και αφορά τη «μετάφραση» της Στρατηγικής σε πρακτικές και συντονισμένες δράσεις ουσίας που θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητα, την επιχειρησιακή ετοιμότητα, την προσαρμοστικότητα και τη δημιουργία αξίας των Κρίσιμων Οντοτήτων της χώρας. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, Εθνική Εκτίμηση Κινδύνων για να μπορέσουν οι Κρίσιμες Οντότητες να προσαρμόσουν το εθνικό σχέδιο κινδύνων στα δικά τους έργα. Κατόπιν πρέπει να πάρουν μέτρα η κάθε μία ξεχωριστά από τις οντότητες και στους επόμενους 9 μήνες, μέχρι το Μάιο 2027, πρέπει οι Κρίσιμες Οντότητες που περιλαμβάνονται στην Εθνική Στρατηγική να καταστρώσουν το πλάνο τους.
Περιεχόμενο Ε.Σ.Α.Κ.Ο
Σύμφωνα με το εισηγητικό σημείωμα η Εθνική Στρατηγική Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων 2026-2030 σηματοδοτεί τη μετάβαση από την αποσπασματική προστασία μεμονωμένων υποδομών σε ένα ενιαίο, συντονισμένο εθνικό σύστημα ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των κρίσιμων οντοτήτων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα έναντι πάσης φύσεως κινδύνων.
Εξειδικεύεται σε έξι αλληλένδετους στόχους που καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο της ανθεκτικότητας Στόχος 1: Πρόληψη, πρόβλεψη και επίγνωση κινδύνου, Στόχος 2: Προστασία και θωράκιση, Στόχος 3: Ανταπόκριση και διαχείριση περιστατικών και κρίσεων, Στόχος 4: Αποκατάσταση, συνέχεια και προσαρμογή, Στόχος 5: Διακυβέρνηση, συντονισμός και διεθνής διασύνδεση, Στόχος 6: Ικανότητες, πόροι και χρηματοδότηση.
Όσον αφορά την προσέγγιση πολλαπλών κινδύνων που υιοθετεί η Στρατηγική απαιτεί κοινή κατανόηση του εύρους των απειλών. Αυτές δεν αντιμετωπίζονται μεμονωμένα, καθώς συχνά συνδυάζονται, αλληλοεπιδρούν και ταξινομούνται σε οκτώ (8) κατηγορίες: Φυσικές καταστροφές, Τεχνολογικοί κίνδυνοι, Ανθρωπογενείς και κακόβουλες ενέργειες, Κυβερνοαπειλές και περιστατικά διττής φύσης, Υβριδικές και ασύμμετρες απειλές, Διαταραχές εφοδιαστικής αλυσίδας, Υγειονομικοί και συστημικοί κίνδυνοι, Λοιποί κίνδυνοι. Η γεωγραφία και η γεωπολιτική θέση της χώρας διαμορφώνουν τη φύση και την ένταση των κινδύνων και, κατ’ επέκταση, τις προτεραιότητες της Στρατηγικής.
Τέσσερα χαρακτηριστικά της χώρας είναι καθοριστικά: Νησιωτικότητα και εκτεταμένη ακτογραμμή, Σεισμικότητα και κλιματική έκθεση, Ενεργειακός κόμβος καθώς η Ελλάδα λειτουργεί ως ενεργειακή πύλη και διάδρομος για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Διαταραχές σε αυτές τις υποδομές έχουν άμεσες διασυνοριακές αλλά και διατομεακές επιπτώσεις, Ψηφιακός και Διαμετακομιστικός κόμβος: σταθμοί προσαιγιάλωσης υποθαλάσσιων καλωδίων, διάδρομοι δεδομένων της Ανατολικής Μεσογείου και μεγάλα λιμάνια διαμετακόμισης εμπορευμάτων και αγαθών, καθιστούν τη χώρα κρίσιμο κόμβο ψηφιακών ροών και εφοδιαστικής αλυσίδας.
Σε διεθνές επίπεδο η Στρατηγική ευθυγραμμίζεται με τα βασικά συναφή ευρωπαϊκά πλαίσια, CER, NIS2, DORA, FDI Tool, με τις επτά (7) Βασικές Απαιτήσεις Ανθεκτικότητας του ΝΑΤΟ, με διεθνή πρότυπα (ISO), το πλαίσιο SENDAI του Ο.Η.Ε. για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κοινωνιών, υποδομών και κρατών, καθώς και το πλαίσιο διακυβέρνησης κρίσιμων οντοτήτων του Ο.Ο.Σ.Α. Λόγω της θέσης της χώρας ως ενεργειακού, ψηφιακού και εμπορικού-διαμετακομιστικού κόμβου, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διασυνοριακή συνεργασία (ενεργειακοί διάδρομοι, υποθαλάσσια καλώδια, θαλάσσιες μεταφορές).
Πηγές χρηματοδότησης
Σύμφωνα με το κείμενο της Στρατηγικής, η Ανθεκτικότητα Κρίσιμων Οντοτήτων αντιμετωπίζεται ως διαρκής δημόσια επένδυση στρατηγικής σημασίας και όχι ως αποσπασματικό λειτουργικό κόστος.
Η χρηματοδότηση συγκροτείται ως συνδυαστικό σύστημα εθνικών, ευρωπαϊκών και ιδιωτικών πόρων. Σε εθνικό επίπεδο μπορεί να αξιοποιηθεί ο τακτικός προϋπολογισμός των συναρμόδιων Υπουργείων, το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης και τα προγράμματα του Ε.Σ.Π.Α., καθώς και ιδιωτικοί πόροι των οντοτήτων και τυχόν άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία (π.χ. δωρεές). Σε ευρωπαϊκό επίπεδο αξιοποιούνται, μεταξύ άλλων, το Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας (ISF), το Horizon Europe (Cluster 3 – Civil Security for Society), ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης, το πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη» (Digital Europe Programme/DEP) και συναφή εργαλεία.
Συμπληρωματικά, μπορούν να αξιοποιηθούν το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ο Μηχανισμός «Connecting Europe Facility (CEF)» και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF) για δράσεις διττής χρήσης, όπως η προστασία υποθαλάσσιων υποδομών, ενώ στο Ταμείο Εσωτερικής Ασφάλειας η ειδική πρόσκληση για την ανθεκτικότητα κρίσιμων οντοτήτων προβλέπει υψηλά ποσοστά συγχρηματοδότησης. Καθοριστική νέα πηγή αποτελεί η κατηγορία του 1,5% του ΑΕΠ της Διακήρυξης της Χάγης (2025), η οποία καλύπτει ρητά την προστασία Κρίσιμων Υποδομών, την πολιτική ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα. Η αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων ενισχύεται μέσω εργαλείων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, του InvestEU και σχημάτων Σ.Δ.Ι.Τ.
Επίσης διαμορφώνεται πολυετής εθνικός δημοσιονομικός οδικός χάρτης για την ανθεκτικότητα, υπό τον συντονισμό και σε συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ώστε οι δημόσιες επενδύσεις να ευθυγραμμίζονται με τους στρατηγικούς στόχους και να διασφαλίζεται η προβλεψιμότητα των χρηματοδοτικών ροών. Η ενδεικτική συνολική χρηματοδοτική απαίτηση και η κατανομή της ανά πηγή μπορούν να εξειδικεύονται και στο Σχέδιο Υλοποίησης.
Εθνικό Ταμείο Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων
Η Στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη σύστασης Εθνικού Ταμείου Ανθεκτικότητας Κρίσιμων Οντοτήτων (Ε.Τ.Α.Κ.Ο.), ως εξειδικευμένου χρηματοδοτικού μηχανισμού, που θα συγκεντρώνει δημόσιους, ευρωπαϊκούς και ιδιωτικούς πόρους και θα λειτουργεί ως μηχανισμός στρατηγικής συν-επένδυσης.
Το Ταμείο μπορεί να καλύπτει χρηματοδοτικά κενά που δεν αντιμετωπίζονται από τα υφιστάμενα προγράμματα, να ενισχύει δράσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας και να δίνει προτεραιότητα στις Μικρομεσαίες Κρίσιμες Οντότητες, παρέχοντας συνδυασμό επιχορηγήσεων, εγγυήσεων και συγχρηματοδοτήσεων. Απαιτείται βεβαίως σχετική θεσμική/νομοθετική ρύθμιση.
Σχόλια Διαβούλευσης – Η έννοια της τρωτότητας
Πρέπει να σημειωθεί πως στο διάστημα της διαβούλευσης επισημάνθηκαν επιπλέον στοιχεία όπως να ενισχυθεί η έννοια της «Πρόληψης, πρόβλεψης και επίγνωσης κινδύνου» σε «Ανάλυση-Εκτίμηση Κινδύνων και Εκτίμηση Τρωτότητας» και να προσαρμοστεί αναλόγως η περιγραφή του, ώστε να περιλαμβάνει ρητά την εκτίμηση της τρωτότητας των κρίσιμων οντοτήτων ανά κίνδυνο.
Επίσης είχε ζητηθεί να καθοριστούν με σαφήνεια οι επιχειρησιακές υποχρεώσεις των αρμόδιων κρατικών φορέων για την πρόληψη, αποτροπή, προστασία και υποστήριξη των Κρίσιμων Οντοτήτων έναντι φυσικών, υβριδικών και κακόβουλων απειλών και ταυτόχρονα να ενισχυθεί η αναφορά στην κλιματική αλλαγή και κυρίως στην κλιματική κρίση, λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές και γεωπολιτικές ιδιαιτερότητες της Ελλάδας.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, νέες μη δεσμευτικές οδηγίες
Να σημειωθεί ότι στις 10 Ιουλίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση που παρέχει στα κράτη μέλη και στις κρίσιμες οντότητές τους μη δεσμευτικές οδηγίες σχετικά με τεχνικά, ασφαλιστικά και οργανωτικά μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κρίσιμων υποδομών έναντι φυσικών και ανθρωπογενών κινδύνων. Η ανακοίνωση παρέχει πρακτικές οδηγίες για την αντιμετώπιση όλων των κινδύνων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανατρεπτικά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένων διατομεακών ή διασυνοριακών κινδύνων, ατυχημάτων, φυσικών καταστροφών, καταστάσεων έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας, επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, υβριδικών απειλών και άλλων απειλών. Περιλαμβάνει συστάσεις για την πρόληψη βλαβών ή διαταραχών βασικών υπηρεσιών, τη φυσική προστασία των κρίσιμων υποδομών, τον μετριασμό και την ανάκαμψη από ανατρεπτικά συμβάντα και τη βελτίωση της διαχείρισης της ασφάλειας των εργαζομένων και της ευαισθητοποίησης σχετικά με την ανθεκτικότητα.
Σύμφωνα με το κείμενο οι κατευθυντήριες γραμμές αποσκοπούν στην υποστήριξη των χωρών της Ε.Ε. στην εφαρμογή της Οδηγίας για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Οντοτήτων και στην υποστήριξη των κρίσιμων οντοτήτων στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους, ώστε οι υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την κοινωνική ευημερία και την οικονομική δραστηριότητα να παραμένουν αδιάλειπτες έναντι εξωτερικών απειλών. Το κείμενο παρέχει ένα πλαίσιο για τις χώρες της Ε.Ε. για την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών, τη διεξαγωγή τακτικών αξιολογήσεων κινδύνου και τον εντοπισμό κρίσιμων οντοτήτων, οι οποίες με τη σειρά τους πρέπει να λαμβάνουν τεχνικά, ασφαλιστικά και οργανωτικά μέτρα για τη βελτίωση της ανθεκτικότητάς τους.
