Την πολιτική κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον επόμενο χρόνο, αλλά και τον απολογισμό της δράσης της Επιτροπής κατά τους τελευταίους δώδεκα μήνες, αναμένεται να παρουσιάσει σήμερα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο Στρασβούργο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης (State of the Union – SOTEU).
Η φετινή ομιλία πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό και πολιτικό περιβάλλον, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να συνεχίζεται, την ασφάλεια της Ευρώπης να βρίσκεται στο επίκεντρο, την ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων να αποτελεί προτεραιότητα και την ΕΕ να αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία σε έναν κόσμο αυξανόμενων γεωπολιτικών και εμπορικών ανταγωνισμών. Παράλληλα, η σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει γίνει πιο σύνθετη και λιγότερο προβλέψιμη, ενώ η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί βασική πρόκληση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με τις ανησυχίες για υβριδικές ενέργειες και περιστατικά δολιοφθοράς να εντείνονται.
Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, κεντρική θέση στην ομιλία αναμένεται να έχει η ανταγωνιστικότητα και η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, με έμφαση στη βιομηχανία, την καινοτομία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων.
Η Επιτροπή επισημαίνει ως βασικά αποτελέσματα της προηγούμενης χρονιάς την υιοθέτηση σειράς μέτρων για την απλούστευση των ευρωπαϊκών κανόνων και τη μείωση της γραφειοκρατίας, τον οδικό χάρτη «One Europe, One Market», τον Industrial Accelerator Act και το EU Inc., το νέο ενιαίο πλαίσιο εταιρικών κανόνων. Στον ενεργειακό τομέα, η Επιτροπή αναμένεται να αναδείξει τα βήματα προς τη μείωση των εξαρτήσεων της Ευρώπης, μεταξύ άλλων μέσω του European Grids Package και της πρωτοβουλίας Energy Highways, ενώ στο εμπόριο η Επιτροπή επικαλείται νέες συμφωνίες και εμπορικές συνεργασίες από τον Ινδο-Ειρηνικό έως τη Λατινική Αμερική.
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στην άμυνα και την Ουκρανία. Η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει το Χάρτη Αμυντικής Ετοιμότητας ως το 2030, προτείνει πέντε νέα μεγάλης κλίμακας αμυντικά έργα και έχει συμφωνήσει τη χρηματοδότηση δανείου έως 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία για το 2026 και το 2027, ενώ τον Ιούλιο υπέγραψε με το Κίεβο νέα εταιρική σχέση στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Η ΕΕ έχει επίσης προχωρήσει στη δημιουργία συμμαχίας με την Ουκρανία στον τομέα των drones.
Στο μεταναστευτικό αναμένονται από τις πιο πολιτικά ευαίσθητες αναφορές. Η Επιτροπή εξετάζει νομικά εργαλεία για την ταχύτερη αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων, μεταξύ άλλων την ιδέα μιας «ομαδικής επιστροφής» (one grouped return), καθώς και πιθανές κατευθύνσεις για προσωρινή αναστολή αιτήσεων ασύλου υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Παράλληλα, η φον ντερ Λάιεν αναμένεται να επαναφέρει την ενίσχυση της Frontex, με στόχο δύναμη έως 30.000 στελεχών, ενώ το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία μετά την κρίση στη Ceuta και τις καταγγελίες για «εργαλειοποιημένη» μετανάστευση στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, η φον ντερ Λάιεν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες των δυνάμεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που στηρίζουν την Επιτροπή. Η μετανάστευση, η πράσινη μετάβαση και η σχέση της ΕΕ με την ακροδεξιά αποτελούν παράλληλα πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το ΕΛΚ πιέζει για λιγότερη ρύθμιση, ισχυρότερη Frontex και πιο αυστηρή μεταναστευτική πολιτική, ενώ οι Σοσιαλιστές ζητούν διατήρηση των πράσινων δεσμεύσεων και σαφείς αποστάσεις από συνεργασίες με την ακροδεξιά.
Στην ομιλία αναμένεται επίσης αναφορά στην ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο. Η Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων για την ασφάλεια των παιδιών online, ενώ η ίδια η φον ντερ Λάιεν έχει προαναγγείλει περαιτέρω πρωτοβουλίες στον τομέα.
Τη φετινή ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης αναμένεται να παρακολουθήσει ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος θα βρεθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Πέμπτη, μία ημέρα μετά την ομιλία της φον ντερ Λάιεν, προκειμένου να απευθυνθεί στην Ολομέλεια. Ο Κάρνεϊ θα είναι ο πρώτος αρχηγός κυβέρνησης που θα παραστεί σε ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης, ενώ την ομιλία του την Πέμπτη αναμένεται να παρακολουθήσει και η φον ντερ Λάιεν. Η παρουσία του εντάσσεται στο πλαίσιο της ενίσχυσης των σχέσεων ΕΕ-Καναδά, σε μια περίοδο σημαντικών γεωπολιτικών και εμπορικών μεταβολών.
