«Ένας βάλτος είμαστε». Με αυτή τη φράση περιγράφουν οι αγρότες στο Οροπέδιο Λασιθίου την εικόνα που άφησαν πίσω τους οι δύο κακοκαιρίες του Οκτωβρίου, οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες πλημμύρες και σοβαρές ζημιές στην αγροτική παραγωγή.
- Μεγάλες ζημιές σε χιλιάδες στρέμματα καλλιεργειών
- Σχεδόν 530 χιλιοστά βροχής μέσα σε 18 ημέρες
- Ανάσα για τη λειψυδρία από την ενίσχυση του φράγματος Αποσελέμη
- Οι καταγγελίες για τα θυροφράγματα και την τεχνητή σήραγγα
- Μια περιοχή με επαναλαμβανόμενες πλημμύρες
- Η απάντηση του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης
- Στο επίκεντρο οι αποζημιώσεις των αγροτών
Η υπερχείλιση του ποταμού του Αγίου Γεωργίου, του Χαβγά και της λιμνοδεξαμενής της περιοχής είχε ως αποτέλεσμα μεγάλες εκτάσεις να καλυφθούν από νερό. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Αγροτικού Συνεταιρισμού Οροπεδίου Λασιθίου, Μανώλη Κρασανάκη, το 60%-70% των καλλιεργειών έχει καταστραφεί ή καταστεί ακατάλληλο για αξιοποίηση.
Οι παραγωγοί βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με την απώλεια της φετινής σεζόν, ενώ αναμένουν ενημέρωση για το ύψος και τον χρόνο καταβολής των αποζημιώσεων. Την ίδια στιγμή, οι έντονες βροχοπτώσεις ενίσχυσαν σημαντικά τα αποθέματα νερού στην Κρήτη, προσφέροντας ανακούφιση από τη λειψυδρία.
Μεγάλες ζημιές σε χιλιάδες στρέμματα καλλιεργειών
Οι δύο κακοκαιρίες, με διαφορά οκτώ ημερών μεταξύ τους, ανέτρεψαν τον προγραμματισμό των παραγωγών στο Οροπέδιο Λασιθίου, όπου καλλιεργούνται κυρίως πατάτες και κηπευτικά.
Όπως εξηγεί ο Μανώλης Κρασανάκης, οι καλλιεργητικές εργασίες ξεκινούν συνήθως στα μέσα Απριλίου, με τη συγκομιδή να πραγματοποιείται τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Φέτος, όμως, οι έντονες βροχοπτώσεις της άνοιξης καθυστέρησαν την έναρξη των καλλιεργειών, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να ξεκινήσουν τον Ιούνιο.
Η συγκομιδή είχε προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο, ωστόσο οι διαδοχικές κακοκαιρίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές.
Μετά τις πλημμύρες, ο Αγροτικός Συνεταιρισμός είχε δεχθεί 280 αιτήσεις για ολική καταστροφή προϊόντων σε συνολική έκταση 5.300 στρεμμάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο ρεπορτάζ.
Σχεδόν 530 χιλιοστά βροχής μέσα σε 18 ημέρες
Την ένταση των καιρικών φαινομένων περιγράφει ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ.
Η πρώτη κακοκαιρία, στα τέλη Σεπτεμβρίου και στις αρχές Οκτωβρίου, επηρέασε μεγάλο μέρος της Κρήτης, μεταξύ άλλων περιοχές του Μυλοποτάμου, των Χανίων και του Ρεθύμνου, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα και στο Οροπέδιο Λασιθίου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο κ. Λαγουβάρδος, τα ύψη βροχής στην περιοχή ήταν ιδιαίτερα μεγάλα:
- 30 Σεπτεμβρίου: 40,6 χιλιοστά.
- 1 Οκτωβρίου: 231 χιλιοστά.
- 2 Οκτωβρίου: 107,2 χιλιοστά.
- 3 Οκτωβρίου: 35,6 χιλιοστά.
- 4 Οκτωβρίου: 33,4 χιλιοστά.
Το συνολικό ύψος βροχής κατά το συγκεκριμένο πενθήμερο έφτασε τα 447,8 χιλιοστά. Μετά από διάστημα οκτώ ημερών χωρίς βροχοπτώσεις, ακολούθησε νέα κακοκαιρία, κατά την οποία στις 13, 14 και 15 Οκτωβρίου καταγράφηκαν επιπλέον 81 χιλιοστά.
Όπως επισημαίνει ο επικεφαλής του ΜΕΤΕΟ, η δεύτερη σειρά βροχοπτώσεων επιδείνωσε σημαντικά την κατάσταση, καθώς το έδαφος δεν είχε προλάβει να στεγνώσει από το πρώτο κύμα κακοκαιρίας. Η συνολική ποσότητα βροχής σε διάστημα 18 ημερών προσέγγισε τα 530 χιλιοστά, δημιουργώντας συνθήκες που ευνόησαν τις εκτεταμένες πλημμύρες.
Ανάσα για τη λειψυδρία από την ενίσχυση του φράγματος Αποσελέμη
Οι ίδιες βροχοπτώσεις που προκάλεσαν τις καταστροφές στο Οροπέδιο Λασιθίου είχαν και μια διαφορετική επίπτωση για την Κρήτη: την αισθητή ενίσχυση των υδατικών αποθεμάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, η πληρότητα του φράγματος Αποσελέμη ξεπέρασε το 85%, με τα αποθέματα να υπερβαίνουν τα 20,3 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού. Η αύξηση των αποθεμάτων εκτιμάται ότι βελτιώνει τις προοπτικές υδροδότησης των Δήμων Ηρακλείου, Χερσονήσου και Αγίου Νικολάου, με ορίζοντα έως το 2030, σύμφωνα με τις αναφερόμενες εκτιμήσεις.
Για τους κατοίκους του Οροπεδίου, ωστόσο, η ανακούφιση από τη λειψυδρία σε άλλες περιοχές δεν αντισταθμίζει τις απώλειες της τοπικής παραγωγής.
«Εμείς πλημμυρίζουμε και οι άλλοι λύνουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, όμως εμείς δεν έχουμε αντισταθμιστικά οφέλη για το φράγμα στο Αποσελέμη», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι κάτοικοι, αποτυπώνοντας τη δυσαρέσκειά τους για τις επιπτώσεις που υφίσταται η περιοχή.
Οι καταγγελίες για τα θυροφράγματα και την τεχνητή σήραγγα
Οι αγρότες και οι κάτοικοι αποδίδουν μέρος των προβλημάτων στην κατάσταση των υποδομών αποστράγγισης και στη λειτουργία του συστήματος που οδηγεί τα νερά από το Οροπέδιο προς το φράγμα Αποσελέμη.
Ο Μανώλης Κρασανάκης υποστηρίζει ότι το θυρόφραγμα στον Χώνο άνοιξε με καθυστέρηση δύο ημερών κατά την πρώτη κακοκαιρία, εξαιτίας βλάβης σε βαλβίδα. Όπως αναφέρει, χρειάστηκε να φτάσει ανταλλακτικό και να αποκατασταθεί η ζημιά, με αποτέλεσμα να χαθεί πολύτιμος χρόνος για την αποστράγγιση της περιοχής.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Οροπεδίου Λασιθίου, Μανώλης Πατεράκης, επισημαίνει ότι τεχνικό πρόβλημα παρουσιάστηκε και στην τεχνητή σήραγγα που μεταφέρει τα νερά προς το φράγμα Αποσελέμη. Σύμφωνα με τον ίδιο, ανάλογο πρόβλημα είχε εμφανιστεί και τον περασμένο Απρίλιο, όταν η περιοχή είχε πλημμυρίσει ξανά.
Οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι, όταν η σήραγγα δεν μπορεί να απομακρύνει γρήγορα μεγάλες ποσότητες νερού, το Οροπέδιο γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτο σε πλημμυρικά φαινόμενα.
Παράλληλα, ο κ. Πατεράκης αναφέρει ότι το έργο των λιμνοδεξαμενών του Αγίου Γεωργίου παραμένει ημιτελές, καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί τα συνοδευτικά αρδευτικά δίκτυα που θα μεταφέρουν το νερό στις καλλιέργειες.
Οι τοπικές αρχές ζητούν εδώ και χρόνια πρόσθετα τεχνικά έργα και παρεμβάσεις για την προστασία των καλλιεργειών και των υποδομών.
Μια περιοχή με επαναλαμβανόμενες πλημμύρες
Το Οροπέδιο Λασιθίου αποτελεί περιοχή με διαχρονική ευπάθεια στις έντονες βροχοπτώσεις. Σοβαρές πλημμύρες έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν, μεταξύ άλλων το 2003, το 2015 και το 2019, ενώ ζημιές είχαν προκληθεί και την περασμένη άνοιξη.
Ο υδρογεωλόγος και καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κώστας Βουδούρης, εξηγεί ότι η γεωμορφολογία της περιοχής, η οποία μοιάζει με φυσικό βύθισμα, συμβάλλει στην ευπάθειά της.
Κατά τον ίδιο, απαιτούνται βελτίωση και συντήρηση του αποστραγγιστικού δικτύου, καθώς και ουσιαστικά έργα αντιπλημμυρικής προστασίας. Όπως επισημαίνει, η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, καθώς τα έντονα φαινόμενα με μεγάλα ύψη βροχής προκαλούν αυξημένους κινδύνους.
Η απάντηση του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης
Τις αιτιάσεις περί καθυστερήσεων, κακών χειρισμών και ελλιπούς συντήρησης απορρίπτει ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ), ο οποίος διαχειρίζεται το φράγμα Αποσελέμη.
Σε ανακοίνωση που εξέδωσαν εργαζόμενοι του Οργανισμού στις 19 Οκτωβρίου, υποστηρίζουν ότι η διαχείριση της κατάστασης έγινε με βασικό γνώμονα την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και την όσο το δυνατόν ταχύτερη αποστράγγιση του Οροπεδίου, με τήρηση των προβλεπόμενων πρωτοκόλλων λειτουργίας.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η υδρολογική λεκάνη του Οροπεδίου δέχθηκε πάνω από 58 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού σε διάστημα τεσσάρων ημερών, ενώ η απορροή που κατέκλυσε την περιοχή εκτιμάται σε τουλάχιστον 17,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα. Οι εργαζόμενοι αναφέρουν ότι το έδαφος κορέστηκε, οι λιμνοδεξαμενές γέμισαν και μεγάλες ποσότητες νερού οδηγήθηκαν στον Χώνο και στην τεχνητή σήραγγα.
Ο ΟΑΚ απορρίπτει τις κατηγορίες περί ολιγωρίας και πλημμελούς συντήρησης, χαρακτηρίζοντας το φαινόμενο πρωτόγνωρο ως προς την έκταση και τη διάρκειά του.
Παράλληλα, διευκρινίζει ότι οι υποδομές του φράγματος έχουν σχεδιαστεί πρωτίστως για την αποστράγγιση και δευτερευόντως για την αντιπλημμυρική προστασία. Η θέση αυτή αποτελεί βασικό σημείο της διαφωνίας με τους κατοίκους, οι οποίοι ζητούν αποτελεσματικότερη προστασία του κάμπου από τις πλημμύρες.
Στο επίκεντρο οι αποζημιώσεις των αγροτών
Μετά τις εκτεταμένες ζημιές, οι παραγωγοί αναμένουν συγκεκριμένες ανακοινώσεις για τη διαδικασία και το χρονοδιάγραμμα αποζημίωσης. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι αγρότες αναμένουν ενημέρωση για την κάλυψη της αξίας της παραγωγής τους, όπως υποστηρίζουν ότι τους έχει υποσχεθεί η κυβέρνηση.
Το βασικό αίτημα των κατοίκων, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην οικονομική αποκατάσταση των ζημιών. Ζητούν να προχωρήσουν οι απαραίτητες παρεμβάσεις στις υποδομές, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος επανάληψης αντίστοιχων καταστροφών.
Οι πλημμύρες του Οκτωβρίου αναδεικνύουν έτσι δύο παράλληλες ανάγκες: την άμεση στήριξη των αγροτών που έχασαν την παραγωγή τους και τη διαμόρφωση μιας μακροπρόθεσμης λύσης για την αποστράγγιση και την αντιπλημμυρική προστασία του Οροπεδίου Λασιθίου.
