«Η ασφαλής συνδεσιμότητα αποτελεί θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζονται σήμερα η άμυνα, η ανθεκτικότητα και η ευημερία της Ευρώπης. Εάν δεν δοθεί η απαραίτητη προσοχή το πεδίο αυτό ενδέχεται να μετατραπεί σε εστία στρατηγικής τρωτότητας.
Τα δίκτυα, τα δεδομένα και οι τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες οφείλουν να αντιμετωπίζονται με την ίδια στρατηγική προσήλωση που διέπει την άμυνα στην ξηρά, τη θάλασσα, τον αέρα, το διάστημα και τον κυβερνοχώρο.
Ενώ οι αντίπαλοι επιδιώκουν να εντοπίσουν και να πλήξουν τις ψηφιακές αρτηρίες των ανοικτών κοινωνιών, η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να προσεγγίζει τη συνδεσιμότητα ως μια δευτερεύουσα υπηρεσία που παρέχεται με γνώμονα αποκλειστικά το χαμηλότερο δυνατό κόστος.»
Τα παραπάνω επισημαίνει η νέα έκθεση του Vodafone Group, διαπιστώνοντας ότι «το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας απαιτεί ριζική αναθεώρηση. Η συνδεσιμότητα οφείλει να αποτελέσει δομικό στοιχείο του κεντρικού σχεδιασμού, υποστηριζόμενη από μηχανισμούς διασυνοριακού συντονισμού και ανθεκτικότητας σε περιόδους κρίσης. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα αναφορικά με το μοντέλο επενδύσεων, κανονιστικής ρύθμισης και συνεργασίας στον τομέα της συνδεσιμότητας, θα καθορίσουν το επίπεδο ασφαλείας της Ευρώπης για τις επόμενες δεκαετίες».
Ειδικότερα, η έκθεση με τίτλο «Η ψηφιακή ραχοκοκαλιά της Ευρώπης: γιατί η ασφαλής συνδεσιμότητα αναδεικνύεται τώρα σε βασικό πυλώνα άμυνας» υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια της συνδεσιμότητας δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη των παρόχων.
Μεταξύ άλλων επικαλείται την Έκθεση Niinistö του 2024, σύμφωνα με την οποία «η ετοιμότητα για να είναι αποτελεσματική προϋποθέτει μια ολιστική προσέγγιση σε επίπεδο κοινωνίας, στο πλαίσιο της οποίας οι υποδομές επικοινωνίας εντάσσονται οργανικά στον σχεδιασμό τόσο του πολιτικού όσο και του στρατιωτικού τομέα».
Επαναλαμβάνει επίσης τα ευρήματα της έκθεσης Arel, με τίτλο «Much More than a Network», με την οποία αναδεικνύει το διαρθρωτικό επενδυτικό κενό που καταγράφεται στα ευρωπαϊκά δίκτυα επικοινωνιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι απαιτούνται πρόσθετες επενδύσεις ύψους 200 δισ. ευρώ για την επίτευξη των στόχων συνδεσιμότητας έως το 2030. Σύμφωνα με την έκθεση Arel, «δεν μπορεί να υπάρξει αξιόπιστη άμυνα χωρίς μια πραγματικά πανευρωπαϊκή, ασφαλή και ανθεκτική αγορά στις τηλεπικοινωνίες. Είτε θα στηριχθούν η μία στην άλλη, είτε θα αποδυναμωθούν ταυτόχρονα».
Όπως τονίζεται μακροπρόθεσμα, ο κατακερματισμός σε ολόκληρη την Ευρώπη θα εξασθενίσει την ικανότητα του κλάδου να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά σε νέες απειλές, ενώ θα περιορίσει την καινοτομία και θα παρεμποδίσει την κλίμακα επενδύσεων που απαιτείται για τη δημιουργία ασφαλών και διττής χρήσης δικτύων.
Οι ψηφιακές υποδομές απαιτούν πανευρωπαϊκό συντονισμό με αξιόπιστους εταίρους, όχι απλώς εθνικές στρατηγικές, για την αντιμετώπιση διασυνοριακών, κρατικά υποστηριζόμενων απειλών.
Η στενότερη συνεργασία μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένου Βασιλείου θεωρείται επίσης ιδιαίτερα σημαντική, καθώς και οι δύο πλευρές αντιμετωπίζουν κοινές απειλές και διαθέτουν συμπληρωματικές δυνατότητες. Η αναγνώριση της συνδεσιμότητας ως πόρου στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια, καθώς και ως θεμελιώδους άξονα της κοινωνικής ανθεκτικότητας, επιβάλλει στην Ευρώπη την ενσωμάτωση αυτών των νέων δεδομένων στον στρατηγικό της σχεδιασμό και στις επενδυτικές της πολιτικές, αποφεύγοντας παράλληλα την επιβολή περιττών κανονιστικών επιβαρύνσεων.
Προτάσεις
Στο πλαίσιο αυτό η έκθεση του Ομίλου Vodafone καταλήγει σε πέντε προτάσεις προς του ηγέτες της ΕΕ:
- Ενσωμάτωση της ασφαλούς συνδεσιμότητας στην ασφάλεια.
Η ασφαλής συνδεσιμότητα πρέπει να αναγνωριστεί ως στρατηγικός πόρος και να ενσωματωθεί πλήρως στις εθνικές στρατηγικές, στα έγγραφα της ΕΕ και στον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ, με ίση προτεραιότητα χρηματοδότησης με την άμυνα και την ανθεκτικότητα.
- Ενίσχυση πανευρωπαϊκής συνεργασίας κράτους–παρόχων.
Απαιτούνται θεσμοθετημένοι, διασυνοριακοί μηχανισμοί συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων, παρόχων, ΕΕ και ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών, με κοινά πρωτόκολλα, ασκήσεις και συντονισμένη προστασία κρίσιμων υποδομών (υποθαλάσσια καλώδια, δορυφόροι, κυβερνοσυστήματα).
- Στοχευμένες επενδύσεις στην ανθεκτικότητα όπου αποτυγχάνει η αγορά.
Λόγω κατακερματισμού του κλάδου, οι κυβερνήσεις οφείλουν να καλύψουν επενδυτικά κενά σε κρίσιμες υποδομές με χρηματοδοτικά και ρυθμιστικά εργαλεία, διασφαλίζοντας σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο για επενδύσεις ασφάλειας και ανθεκτικότητας.
- Στρατηγικά ανοιχτή προσέγγιση στην τεχνολογική κυριαρχία.
Η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τον έλεγχο των κρίσιμων τεχνολογιών χωρίς αποκλεισμούς, δίνοντας έμφαση σε τοπικές επενδύσεις, Ε&Α και μεταφορά τεχνογνωσίας, και αναπτύσσοντας διεθνείς συνεργασίες για τεχνολογίες αιχμής και πολυεπίπεδη ασφάλεια.
- Ενίσχυση κοινωνικής ανθεκτικότητας μέσω ψηφιακού εγγραμματισμού.
Η επένδυση στην ψηφιακή παιδεία και ένταξη ενδυναμώνει τους πολίτες απέναντι στην παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση, διατηρώντας την εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς σε περιόδους κρίσης.
Ακόμη, σύμφωνα με την έκθεση του Voadfone Group, ο διακρατικός πόλεμος υψηλής έντασης έχει κάνει την επανεμφάνισή του στην ευρύτερη γειτονιά της Ευρώπης, ενώ οι υβριδικές απειλές, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές σε υποδομές ζωτικής σημασίας και η παραπληροφόρηση με στόχο την αποσταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών, αποτελούν πλέον καθημερινό φαινόμενο σε ολόκληρη την ήπειρο.
Το 2025, οι παγκόσμιες κυβερνοεπιθέσεις αυξήθηκαν κατά 21%, ενώ, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS), οι ρωσικές επιχειρήσεις δολιοφθοράς κατά ευρωπαϊκών υποδομών ζωτικής σημασίας παρουσίασαν αύξηση της τάξης του 246% την περίοδο 2023-2024.
Οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται ολοένα πιο εκτεταμένες και σύνθετες, ενώ επιφέρουν συνέπειες σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και στους πολίτες. Στη Γερμανία, για παράδειγμα, το κυβερνοέγκλημα και η δολιοφθορά κόστισαν στις εταιρείες 267 δισ. ευρώ το 2024.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη τονίσει ότι η τρέχουσα αστάθεια καθιστά επιτακτική την αύξηση των επενδύσεων στην αμυντική καινοτομία, καθώς και στις ψηφιακές υποδοχές, συμπεριλαμβανομένων τεχνολογιών όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι κβαντικοί υπολογιστές και οι ασφαλείς επικοινωνίες. Αντιστοίχως, το ΝΑΤΟ προέτρεψε τα μέλη του να διαθέτουν το 1,5% του ΑΕΠ τους για τη θωράκιση της συνολικής ανθεκτικότητας, δίδοντας έμφαση και στην προστασία σημαντικών ψηφιακών υποδομών.
Στρατηγικά κείμενα, όπως η Έκθεση Niinistö του 2024 για την ετοιμότητα της Ευρώπης, προτείνουν τη διάθεση του 20% του συνολικού προϋπολογισμού της ΕΕ σε τομείς που αφορούν την ασφάλεια και τη διαχείριση κρίσεων.
Η συνδεσιμότητα βάσει της εν λόγω έκθεσης αποτελεί και ραχοκοκαλιά της κοινωνικής ανθεκτικότητας. Οι βασικές υπηρεσίες της Ευρώπης, από τα ενεργειακά δίκτυα και τις μεταφορές έως τα νοσοκομεία και τη δημόσια διοίκηση, εξαρτώνται από την ψηφιακή συνδεσιμότητα. Σε περιόδους κρίσεων, όπως οι φυσικές καταστροφές ή οι κυβερνοεπιθέσεις, η συνδεσιμότητα επιτρέπει τον συντονισμό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης, τους πολίτες να έχουν πρόσβαση σε βοήθεια και τις αρχές να προσφέρουν καθοδήγηση και να διασφαλίζουν τη δημόσια τάξη.
Όταν, ωστόσο, η συνδεσιμότητα διακόπτεται, οι επιπτώσεις επεκτείνονται ταχύτατα σε σημαντικούς και αλληλοεξαρτώμενους τομείς. Προσομοιώσεις φυσικών καταστροφών καταδεικνύουν ότι η εύρυθμη λειτουργία των νοσοκομείων εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα των ζωτικής σημασίας υποδομών.
Όταν αυτές τίθενται εκτός λειτουργίας, διακυβεύεται άμεσα η παροχή επείγουσας φροντίδας και περίθαλψης.
Τα πρόσφατα γεγονότα αποκαλύπτουν πώς η διακοπή λειτουργίας σε διάφορα επίπεδα υποδομών μπορεί να έχει διατμηματικές και διασυνοριακές συνέπειες.
Τον Απρίλιο του 2025, η πολύωρη διακοπή ρεύματος στην Ιβηρική χερσόνησο εκτιμάται ότι κόστισε στην Ισπανία το 0,1% του τριμηνιαίου ΑΕΠ της. Οι αναλυτές επεσήμαναν τις εκτεταμένες επιπτώσεις της διακοπής αυτής σε υποδομές ζωτικής σημασίας, όπως οι μεταφορές, το λιανεμπόριο και η βιομηχανική δραστηριότητα.
Μια ακόμη περίπτωση ήταν η επίθεση στον δορυφόρο Viasat το 2022. Αν και στόχος ήταν η Ουκρανία, η επίθεση διέκοψε την ευρυζωνική σύνδεση στο διαδίκτυο για χιλιάδες χρήστες σε όλη την Ευρώπη και προκάλεσε την απώλεια της δυνατότητας απομακρυσμένης παρακολούθησης ανεμογεννητριών στη Γερμανία.
Η συνδεσιμότητα αποτελεί επίσης θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής. Εκστρατείες παραπληροφόρησης επιτρέπουν στο εχθρικό μέτωπο να υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και να αποσταθεροποιεί τις κοινωνίες, φαινόμενο που συνεχίζει να παρατηρείται στην Ευρώπη, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της εκλογικής περιόδου.
Πρόσφατη έρευνα του ΟΗΕ και του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ κατατάσσουν την παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης μεταξύ των πλέον σοβαρών βραχυπρόθεσμων απειλών για τη δημοκρατία, γεγονός που καθιστά σαφές τον λόγο που η ασφαλής συνδεσιμότητα λειτουργεί ως απαραίτητη ασπίδα για την κοινωνία.
Την ίδια στιγμή τα υποθαλάσσια καλώδια, οι σταθμοί προσαιγιάλωσης, τα επίγεια δίκτυα οπτικών ινών, οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας και τα data centers αποτελούν ελκυστικούς στόχους. Περίπου το 97% της παγκόσμιας διακίνησης δεδομένων του διαδικτύου πραγματοποιείται μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων, τα οποία μεταφέρουν καθημερινά περίπου 8,5 τρισεκατομμύρια ευρώ σε χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
Τα καλωδιακά συστήματα καταγράφουν κάθε χρόνο 150 έως 200 βλάβες, ακόμη και χωρίς να είναι αποτέλεσμα εχθρικών παρεμβάσεων. Τρία κράτη μέλη της ΕΕ, η Ιρλανδία, η Μάλτα και η Κύπρος, βασίζονται εξ ολοκλήρου στα υποθαλάσσια καλώδια για τη συνδεσιμότητά τους. Όλα αυτά εξηγούν γιατί η εφεδρεία, η δυνατότητα επισκευής και οι σταθμοί προσαιγιάλωσης έχουν τόσο μεγάλη σημασία.
