Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία προχωρούν στον σχεδιασμό των Κέντρων Επιστροφής – Ρουάντα, Ουγκάντα και Ουζμπεκιστάν έχουν αναφερθεί ως πιθανές επιλογές.
Στην τελική ευθεία εισέρχεται ο σχεδιασμός για τη δημιουργία των λεγόμενων Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) σε τρίτες χώρες, καθώς έχουν ήδη καθοριστεί τα επόμενα βήματα της ομάδας των πέντε ευρωπαϊκών χωρών που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία.
Τα Return Hubs είναι δομές που προβλέπεται να λειτουργήσουν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μεταφορά και φιλοξενία ανθρώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Η λειτουργία τους θα προϋποθέτει συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Τα επόμενα κρίσιμα ραντεβού
Στις 26 Σεπτεμβρίου αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Μόναχο η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», στην οποία θα συμμετάσχουν 17 Ευρωπαίοι υπουργοί.
Στο περιθώριο της Συνόδου αναμένεται να πραγματοποιηθεί συνάντηση των πέντε χωρών του «Core Group», δηλαδή της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας, με αντικείμενο τον συντονισμό των επόμενων βημάτων για τη δημιουργία των Return Hubs.
Το επόμενο σημαντικό ραντεβού έχει προγραμματιστεί για την 1η Οκτωβρίου, στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Εκεί, οι χώρες του «Core Group» αναμένεται να συναντηθούν με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, προκειμένου να προχωρήσει περαιτέρω ο σχεδιασμός και η διαδικασία υλοποίησης των Κέντρων Επιστροφής.
Τι συμφωνήθηκε στην Κοπεγχάγη
Οι εξελίξεις έρχονται μετά τη συνάντηση των υπουργών Μετανάστευσης και Ασύλου της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας στην Κοπεγχάγη στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Οι πέντε χώρες συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη για τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα που απαιτούνται για την εφαρμογή του μοντέλου. Παράλληλα, έχουν ήδη ξεκινήσει οι τεχνικές επαφές και οι διαβουλεύσεις με πιθανές τρίτες χώρες.
Κατά τη συνάντηση των υπουργών επιβεβαιώθηκε επίσης η συμφωνία επί των βασικών αρχών ενός Πλαισίου Αρχών για τη μελλοντική συνεργασία με τρίτες χώρες.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης δήλωσε ότι συμφωνήθηκε ένας «συγκεκριμένος Οδικός Χάρτης Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», προκειμένου η πολιτική συμφωνία να μετατραπεί σε πρακτικό σχεδιασμό.
Ο ίδιος γνωστοποίησε ότι οι τεχνικές συναντήσεις και οι διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι μπορεί να υπάρξει σύντομα συμφωνία.
Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι η επίτευξη συμφωνίας με χώρα ή χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ένα τέτοιο Κέντρο. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως συγκεκριμένη χώρα ως τελικός εταίρος ούτε έχει υπογραφεί σχετική συμφωνία.
Ποιες χώρες έχουν αναφερθεί για τα Return Hubs
Το ζήτημα των χωρών υποδοχής παραμένει ένα από τα βασικά ανοιχτά κεφάλαια του σχεδιασμού.
Πληροφορίες και ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν κυρίως τη Ρουάντα και την Ουγκάντα ως χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας έχει καταγράψει τη Ρουάντα, την Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν ως χώρες που έχουν αναφερθεί ως πιθανές τοποθεσίες για Return Hubs.
Η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 με την Ουγκάντα επιστολή προθέσεων για συνεργασία στον τομέα των επιστροφών. Η συγκεκριμένη σχεδιαζόμενη συνεργασία εγκαταλείφθηκε από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση που ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η χώρα έπαψε να ενδιαφέρεται για το μοντέλο των Return Hubs.
Το Ουζμπεκιστάν αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία οικονομικής συνεργασίας και μετανάστευσης με τη χώρα, όμως αυτή δεν αφορά Return Hub. Παράλληλα, δημοσιεύματα έχουν αναφέρει το Ουζμπεκιστάν ως πιθανή επιλογή, ενώ το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας έχει δηλώσει ότι δεν διεξάγονται σχετικές διαπραγματεύσεις.
Για τη Ρουάντα, έχουν υπάρξει στο παρελθόν συζητήσεις ευρωπαϊκών χωρών για μεταφορά αιτούντων άσυλο, μεταξύ άλλων από τη Δανία. Οι σχετικές προσεγγίσεις είχαν προκαλέσει αντιδράσεις για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η θέση της Ελλάδας για τα Κέντρα Επιστροφής
Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το μοντέλο των Return Hubs ως εργαλείο για την ενίσχυση των επιστροφών ατόμων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Ο Θάνος Πλεύρης υπογράμμισε στην Κοπεγχάγη ότι η εφαρμογή του μοντέλου θα πρέπει να βασίζεται στην τήρηση της νομιμότητας και στον σεβασμό του Ευρωπαϊκού και του Διεθνούς Δικαίου.
Παράλληλα, συνέδεσε την πρωτοβουλία με τη θέση της Ελλάδας ως χώρας στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε., υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία τέτοιων μηχανισμών αποτελεί για την Αθήνα «επιτακτική εθνική ανάγκη».
Ο υπουργός υποστήριξε ακόμη ότι στόχος είναι η δημιουργία ενός συστήματος επιστροφών που θα συνδυάζει νομική αυστηρότητα, στρατηγικό σχεδιασμό και συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.
Τι προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η δημιουργία Return Hubs δεν αποτελεί πλέον μόνο αντικείμενο πολιτικής συζήτησης, καθώς το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων Κέντρων σε τρίτες χώρες.
Το σύστημα αφορά ανθρώπους που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Τα Κέντρα μπορούν να λειτουργούν ως προορισμός ή ως ενδιάμεσος σταθμός πριν από την επιστροφή στη χώρα καταγωγής ή σε άλλη τρίτη χώρα.
Βασική προϋπόθεση είναι η συνεργασία με την τρίτη χώρα να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο και να διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ άλλων την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Οι αποφάσεις επιστροφής παραμένουν ατομικές και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.
Σε κάθε περίπτωση, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα για τη λειτουργία των Return Hubs, καθώς δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη η χώρα ή οι χώρες υποδοχής, ούτε οι λεπτομέρειες λειτουργίας, η δυναμικότητα και η χρηματοδότησή τους.
Τα επόμενα ραντεβού στο Μόναχο στις 26 Σεπτεμβρίου και στις Βρυξέλλες την 1η Οκτωβρίου αναμένεται να καθορίσουν τα επόμενα βήματα στον σχεδιασμό των Κέντρων Επιστροφής και στις διαβουλεύσεις με πιθανές τρίτες χώρες.
