Καθώς το Ιράν είχε ουσιαστικά κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας που έχει καταγραφεί ποτέ, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέφυγαν σε μια λύση που μέχρι πρόσφατα κατήγγελλαν: χρησιμοποίησαν την ίδια μέθοδο μεταφοράς πετρελαίου που επί χρόνια αξιοποιούσε η Τεχεράνη για να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις.
Σύμφωνα με αποκλειστική έρευνα του Reuters, ο αμερικανικός στρατός επέβλεψε επί εβδομάδες μια εκτεταμένη και εξαιρετικά μυστική επιχείρηση μεταφοράς πετρελαίου μεταξύ δεξαμενόπλοιων ανοιχτά των ακτών του Ομάν και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, επιτρέποντας σε χώρες του Κόλπου να συνεχίσουν τις εξαγωγές τους παρά τον ιρανικό αποκλεισμό.
Η επιχείρηση ξεκίνησε στις αρχές Μαΐου και, σύμφωνα με στοιχεία ναυτιλιακής παρακολούθησης και δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Reuters, έχουν συμμετάσχει τουλάχιστον 116 πλοία.
Δεξαμενόπλοια στο σκοτάδι
Το σύστημα βασίστηκε σε μια τεχνική γνωστή ως ship-to-ship transfer, δηλαδή μεταφορά φορτίου από πλοίο σε πλοίο εν πλω.
Τα δεξαμενόπλοια κατευθύνονταν αρχικά σε προκαθορισμένα σημεία συνάντησης πριν από τα Στενά του Ορμούζ. Από εκεί συνέχιζαν το ταξίδι τους με σβησμένους αναμεταδότες εντοπισμού, περιορισμένο φωτισμό και συγκεκριμένες αποστάσεις μεταξύ τους, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος εντοπισμού ή στοχοποίησης.
Στη συνέχεια, λίγο έξω από τη ζώνη που το Ιράν θεωρεί ότι ελέγχει, προσέγγιζαν μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου και πραγματοποιούσαν τη μεταφόρτωση του φορτίου. Η διαδικασία μπορούσε να διαρκέσει από 24 έως και 40 ώρες.
Οι άδειοι πλέον μεταφορείς επέστρεφαν προς τον Κόλπο, ενώ τα πλήρως φορτωμένα πλοία συνέχιζαν το ταξίδι τους προς τους τελικούς προορισμούς.
Η κατάρριψη του Apache
Το Reuters αποκαλύπτει επίσης ότι το αμερικανικό ελικόπτερο Apache που καταρρίφθηκε από το Ιράν στις 9 Ιουνίου συμμετείχε σε αποστολή που συνδεόταν με το συγκεκριμένο δίκτυο μεταφορών.
Τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων και πρώην Αμερικανός αξιωματούχος, ανέφεραν ότι το ελικόπτερο είχε εμπλοκή στην επιχείρηση όταν χτυπήθηκε από ιρανικά πυρά, γεγονός που αποτέλεσε μία από τις αφορμές για τα αμερικανικά αντίποινα που ακολούθησαν.
Την ημέρα της κατάρριψης, δορυφορικές εικόνες έδειχναν έξι ζεύγη δεξαμενόπλοιων να πραγματοποιούν ταυτόχρονες μεταφορές πετρελαίου ανοικτά του λιμανιού Σοχάρ στο Ομάν.
Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) αρνήθηκε ότι συμμετέχει σε επιχείρηση μεταφοράς πετρελαίου στη θάλασσα, ωστόσο το Reuters επικαλείται πολλαπλές πηγές που υποστηρίζουν ότι η επιχείρηση τελούσε υπό αμερικανικό συντονισμό και παρακολούθηση.
«Κάντο όπως οι Ιρανοί»
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας είναι ότι η τεχνική αυτή αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό εργαλείο του ίδιου του Ιράν για την παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων.
Η Τεχεράνη χρησιμοποιούσε μεταφορές από πλοίο σε πλοίο για να αποκρύπτει την προέλευση του πετρελαίου της και να συνεχίζει τις εξαγωγές της παρά τους περιορισμούς.
Σήμερα, σύμφωνα με το Reuters, η ίδια μέθοδος αξιοποιείται από την Ουάσιγκτον για τον ακριβώς αντίθετο σκοπό: τη διατήρηση των ενεργειακών ροών από τις χώρες του Κόλπου προς τη διεθνή αγορά.
«Είναι ειρωνικό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δανείζονται πλέον πρακτικές που πρωτοχρησιμοποίησαν το Ιράν, η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα», σχολίασε ο Μάικλ Φρόμαν, πρόεδρος του Council on Foreign Relations.
Πετρέλαιο αξίας δισεκατομμυρίων
Με βάση τις δορυφορικές εικόνες και τη χωρητικότητα των πλοίων που συμμετείχαν, το Reuters υπολογίζει ότι από τις αρχές Μαΐου έχουν μετακινηθεί μέσω του δικτύου αυτού τουλάχιστον 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων.
Παρότι οι ποσότητες αυτές παραμένουν μικρές σε σχέση με τα περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια που διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο, ήταν αρκετές ώστε να αποτραπεί μια ακόμη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, μεταξύ των εταιρειών που συμμετείχαν ενεργά στις μεταφορές περιλαμβάνονται πλοία που συνδέονται με την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ADNOC, καθώς και με την Kuwait Oil Tanker Company.
Προσωρινή λύση σε ένα μόνιμο πρόβλημα
Παρά την αποτελεσματικότητά του, το σύστημα θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνο.
Η απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού, οι νυχτερινές μετακινήσεις χωρίς φωτισμό και η αυξημένη στρατιωτική ένταση στην περιοχή αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχήματος ή επίθεσης.
Για τον Νοάμ Ρέινταν του Washington Institute «ήταν μια προσωρινή απάντηση σε εξαιρετικές συνθήκες».
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν που αναμένεται να υπογραφεί στις 19 Ιουνίου υπόσχεται την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την αποκατάσταση των κανονικών εμπορικών ροών. Μέχρι τότε, όμως, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου φαίνεται ότι στηρίχθηκε σε μια παράδοξη πραγματικότητα: οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποίησαν την πιο γνωστή τακτική του Ιράν για να αντιμετωπίσουν το ίδιο το Ιράν.
