Η υπουργός Ενέργειας της Βορείου Μακεδονίας Sanja Bozhinovska μίλησε αποκλειστικά στο mononews.gr και μας έδωσε τη δική της οπτική για τη σημασία των διακρατικών ενεργειακών συνεργασιών, αλλά και τι θα συζητηθεί σήμερα στην τετραμερή υπουργική συνάντηση.
H υπουργός ενέργειας της Βορείου Μακεδονίας Sanja Bozhinovska μας λέει για τους ενεργειακούς στόχους της Βορείου Μακεδονίας, όπου τα επόμενα χρόνια θα γίνουν επενδύσεις 6 δισ. σε αποθήκευση και παραγωγή ενέργειας, αλλά και για τον ρόλο της Ελλάδας.
Σε μια εποχή που η ενεργειακή ασφάλεια, οι διασυνδέσεις φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας και η δημιουργία μιας αποδοτικής περιφερειακής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Ν.Α. Ευρώπη είναι προτεραιότητα για τις χώρες των Βαλκανίων, τα γειτονικά κράτη αποκτούν κοινά συμφέροντα.
Χθες μετά τη συζήτηση στο πάνελ του συνεδρίου των FT των υπουργών ενέργειας Ελλάδας, Βορείου Μακεδονίας, Σερβίας, Γεωργίας και Αλβανίας, ακολούθησαν συναντήσεις μεταξύ τους και η τετραμερής υπουργική συνάντηση σήμερα, των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Β. Μακεδονίας, Σερβίας και Βουλγαρίας, με θέμα τη στενότερη ενεργειακή συνεργασία και την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου, ώστε οι εξαγωγές φυσικού αερίου από την Ελλάδα να μπορούν να φτάσουν σε περισσότερες χώρες.
Energy Transition Summit Southeast Europe Agenta 2026
1. Ποια θα μπορούσαν να είναι τα βασικά οφέλη από τη στενότερη περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή; Ποια είναι τα βασικά έργα που συζητούνται αυτή τη στιγμή και ποια είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια για την ανάπτυξη διασυνοριακών ενεργειακών υποδομών;
Η περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία είναι απαραίτητη για εμάς, επειδή είμαστε μια μικρή χώρα, αλλά βρισκόμαστε σε ένα στρατηγικά σημαντικό σημείο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η ενεργειακή μας ασφάλεια εξαρτάται από το πόσο καλά συνδεδεμένοι είμαστε με τους γείτονές μας, από το πόσο διαφοροποιημένες είναι οι διαδρομές προμήθειας και από το πόσο ενσωματωμένοι είμαστε στις περιφερειακές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
Η στενότερη συνεργασία με την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Σερβία μπορεί να προσφέρει αρκετά άμεσα οφέλη: ασφαλέστερο εφοδιασμό, πιο διαφοροποιημένες διαδρομές φυσικού αερίου, καλύτερη ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας, ισχυρότερη δυνατότητα εξισορρόπησης, μεγαλύτερη ρευστότητα στην αγορά και πιο σταθερές τιμές. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην ενσωμάτωση περισσότερης ανανεώσιμης ενέργειας, καθώς η ηλιακή και η αιολική ενέργεια απαιτούν περιφερειακή προσέγγιση στα δίκτυα, στην αποθήκευση και στην εξισορρόπηση.
Τα βασικά έργα είναι ήδη πολύ συγκεκριμένα. Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου με την Ελλάδα είναι στρατηγικής σημασίας, επειδή μας δίνει πρόσβαση σε διαφοροποιημένες πηγές φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένου του LNG μέσω της Ελλάδας και του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου. Ο σχεδιαζόμενος διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου με τη Σερβία είναι επίσης σημαντικός, καθώς ενισχύει τον κάθετο διάδρομο φυσικού αερίου βορρά–νότου και δημιουργεί επιπλέον ευελιξία και για τις δύο χώρες. Ο διασυνδετήριος αγωγός με τη Σερβία θα έχει μήκος περίπου 65 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 23 χιλιόμετρα θα βρίσκονται στη Βόρεια Μακεδονία και τα 42 χιλιόμετρα στη Σερβία.
Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, οι προτεραιότητες είναι η ενίσχυση των υποδομών μεταφοράς, η καλύτερη περιφερειακή εξισορρόπηση, η ενοποίηση των αγορών και η προετοιμασία για πολύ μεγαλύτερους όγκους ανανεώσιμης ενέργειας. Η περιοχή διαθέτει σημαντικό δυναμικό στις ΑΠΕ, όμως αυτό το δυναμικό δεν μπορεί να αξιοποιηθεί πλήρως αν τα δίκτυα, οι αγορές και οι υποδομές αποθήκευσης δεν αναπτυχθούν παράλληλα. Μία ακόμη πρόκληση είναι ότι πολλά ηλεκτρικά δίκτυα στην περιοχή δεν είχαν σχεδιαστεί για την ταχύτητα και την κλίμακα ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που βλέπουμε σήμερα. Γι’ αυτό χρειάζονται επενδύσεις σε δίκτυα μεταφοράς, αποθήκευση, ψηφιοποίηση και μηχανισμούς αγοράς.
2. Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί μεγάλες επενδύσεις. Υπάρχει ισχυρό ενδιαφέρον από διεθνείς επενδυτές για τον ενεργειακό τομέα της Βόρειας Μακεδονίας; Βλέπετε αυξανόμενο επενδυτικό ενδιαφέρον ειδικά από την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Ναι, το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι ισχυρό και γίνεται όλο και πιο σοβαρό και πιο οργανωμένο. Η καλύτερη απόδειξη είναι το Ετήσιο Σχέδιο του 2026 για την κατασκευή ενεργειακών εγκαταστάσεων. Λάβαμε μεγάλο αριθμό επενδυτικών πρωτοβουλιών και τα εγκεκριμένα έργα περιλαμβάνουν 67 νέα έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΠΕ και θερμική μονάδα) με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 4.416,803 MW και εκτιμώμενη επενδυτική αξία περίπου 3,735 δισ. ευρώ. Επιπλέον, το σχέδιο περιλαμβάνει 96 συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με συνολική ισχύ 2.027,198 MW και αποθηκευτική ικανότητα 4.960,706 MWh, με εκτιμώμενη επενδυτική αξία σχεδόν 1,984 δισ. ευρώ.
Αυτό δείχνει ότι οι επενδυτές βλέπουν τη χώρα μας ως έναν σοβαρό ενεργειακό προορισμό, όχι μόνο λόγω της εγχώριας αγοράς μας, αλλά και λόγω της περιφερειακής μας θέσης. Είμαστε συνδεδεμένοι με τα ηλεκτρικά συστήματα των γειτονικών χωρών, αναπτύσσουμε νέες υποδομές φυσικού αερίου και ευθυγραμμίζουμε τη νομοθεσία και τον σχεδιασμό μας με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Βλέπουμε επίσης ενδιαφέρον από την Ελλάδα, κάτι που είναι φυσικό, καθώς τα ενεργειακά μας συστήματα συνδέονται ολοένα και περισσότερο. Η Ελλάδα εξελίσσεται σε σημαντική περιφερειακή ενεργειακή πύλη μέσω του LNG, των υποδομών φυσικού αερίου και της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και αυτό δημιουργεί ευκαιρίες για συνεργασία, επενδύσεις και διαφοροποιημένο εφοδιασμό.
Υπάρχει επίσης αυξανόμενο στρατηγικό ενδιαφέρον από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα σε ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, διαφοροποίησης LNG, υποδομών φυσικού αερίου, κρίσιμων ορυκτών, εκσυγχρονισμού δικτύων και επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια. Τον Απρίλιο του 2026, κατά τη διάρκεια του Στρατηγικού Διαλόγου με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ουάσιγκτον, το Υπουργείο Ενέργειας, Εξόρυξης και Ορυκτών Πόρων υπέγραψε Μνημόνιο Κατανόησης με το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών για την ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού φυσικού αερίου της Βόρειας Μακεδονίας.
Αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα, επειδή το Μνημόνιο επιβεβαιώνει την κοινή δέσμευση για διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών προμήθειας φυσικού αερίου, ενίσχυση της ανθεκτικότητας του ενεργειακού συστήματος, διασφάλιση σταθερού, ασφαλούς και διαθέσιμου φυσικού αερίου για τη χώρα, ενίσχυση της περιφερειακής συνδεσιμότητας και προώθηση της ενοποίησης των αγορών. Προβλέπει επίσης συγκεκριμένα βήματα για την ανάπτυξη υποδομών, τη βελτίωση της διαφάνειας στις αγορές φυσικού αερίου και τη δημιουργία δυνατοτήτων αξιοποίησης δημόσιων και ιδιωτικών χρηματοδοτικών εργαλείων, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οργανισμούς εξαγωγικών πιστώσεων.
Ταυτόχρονα, στόχος μας είναι να προσελκύσουμε επενδύσεις που θα ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγή, θα βελτιώσουν την ασφάλεια εφοδιασμού, θα δημιουργήσουν οικονομική αξία και θα στηρίξουν την πράσινη μετάβαση.
3. Πώς αξιολογείτε τη στροφή της Ευρώπης μακριά από το ρωσικό φυσικό αέριο προς αυξημένες εισαγωγές αμερικανικού LNG; Πιστεύετε ότι αυτή η μετάβαση ενισχύει τη μακροπρόθεσμη ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης;
Τα τελευταία χρόνια έδειξαν ότι η υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή ή από περιορισμένο αριθμό διαδρομών προμήθειας μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρή γεωπολιτική ευαλωτότητα. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στο σχέδιο REPowerEU και στη σταδιακή απεξάρτηση από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και ανεξαρτησίας.
Το LNG, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ποσοτήτων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο βοηθώντας την Ευρώπη να αντικαταστήσει μέρος του χαμένου ρωσικού αερίου μέσω αγωγών και να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας. Αυτό προσέφερε πρόσθετη ευελιξία, αν και ταυτόχρονα υπογραμμίζει την ανάγκη η Ευρώπη να μην δημιουργήσει νέα υπερβολική εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή.
Για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, η πρόσβαση σε LNG μέσω της Ελλάδας, σε συνδυασμό με νέους περιφερειακούς διασυνδετήριους αγωγούς, είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή ανοίγει πρόσθετες διαδρομές προμήθειας για χώρες που ιστορικά είχαν περιορισμένες δυνατότητες διαφοροποίησης. Για εμάς, επομένως, ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας δεν είναι απλώς ένα έργο υποδομής, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής περιφερειακής διαφοροποίησης και ασφάλειας εφοδιασμού.
4. Η σημερινή γεωπολιτική αστάθεια δημιουργεί ανησυχίες για τη Βόρεια Μακεδονία σε ό,τι αφορά την ενεργειακή ασφάλεια ή τον κίνδυνο μεγάλων αυξήσεων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και ενέργειας; Πόσο προετοιμασμένη είναι η χώρα για να αντιμετωπίσει πιθανούς μελλοντικούς κραδασμούς;
Η γεωπολιτική αστάθεια αποτελεί πάντα ανησυχία για ένα μικρό και εξαρτώμενο από εισαγωγές ενεργειακό σύστημα. Η Βόρεια Μακεδονία αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής και περιφερειακής ενεργειακής αγοράς και αυτό σημαίνει ότι διαταραχές στην προμήθεια φυσικού αερίου, στις διαδρομές LNG, στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας ή στις περιφερειακές ροές μεταφοράς μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές, τη διαθεσιμότητα και τη σταθερότητα του συστήματος.
Ωστόσο, σήμερα είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι απ’ ό,τι κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Τα διδάγματα ήταν ξεκάθαρα: χρειαζόμαστε περισσότερη εγχώρια παραγωγή, περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, περισσότερη αποθήκευση, ισχυρότερα δίκτυα, καλύτερη περιφερειακή συνεργασία και πιο διαφοροποιημένες διαδρομές προμήθειας. Αυτή ακριβώς είναι η κατεύθυνση της σημερινής ενεργειακής μας πολιτικής.
Το Ετήσιο Σχέδιο του 2026 είναι σημαντικό επειδή εισάγει μια πιο πειθαρχημένη και διαφανή προσέγγιση στα νέα ενεργειακά έργα. Δίνει προτεραιότητα στη μεγάλης κλίμακας παραγωγή από ΑΠΕ, στην αποθήκευση και στην ευελιξία του συστήματος. Δεν αφορά μόνο την παραγωγή περισσότερης ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και τη δημιουργία ενός συστήματος που μπορεί να ανταποκρίνεται καλύτερα σε κρίσεις και διαταραχές.
Η ετοιμότητα εξαρτάται επίσης από την περιφερειακή συνεργασία. Καμία χώρα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη δεν μπορεί να προστατευθεί μόνη της από μελλοντικούς κραδασμούς. Γι’ αυτό η συνεργασία με την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Σερβία και άλλους περιφερειακούς εταίρους είναι απαραίτητη. Μέσω διασυνδέσεων, ενοποίησης αγορών, συνεργασίας στην εξισορρόπηση και διαφοροποιημένης πρόσβασης σε φυσικό αέριο, μπορούμε να μειώσουμε την ευαλωτότητα και να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα.
Η προσέγγισή μας είναι να συνδυάσουμε την εγχώρια παραγωγή από ΑΠΕ, την αποθήκευση, τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, τη διαφοροποιημένη πρόσβαση σε φυσικό αέριο, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη στοχευμένη προστασία των καταναλωτών. Αυτός είναι ο πιο υπεύθυνος τρόπος για να προστατεύσουμε πολίτες και επιχειρήσεις από μελλοντικά ενεργειακά σοκ, συνεχίζοντας παράλληλα την πράσινη μετάβαση.
5. Ποια είναι τα σχέδια της Βόρειας Μακεδονίας για την ενεργειακή μετάβαση; Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι της χώρας για την απανθρακοποίηση και την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα για την απόσυρση του λιγνίτη; Υπάρχουν επίσης σχέδια για νέα μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο ως μέρος της στρατηγικής μετάβασης;
Η ενεργειακή μετάβαση της χώρας βασίζεται σε μια πολύ σαφή αρχή: πρέπει ταυτόχρονα να μειώσουμε τις εκπομπές, να αυξήσουμε την εγχώρια παραγωγή καθαρής ενέργειας και να ενισχύσουμε την ασφάλεια και την ευελιξία του ενεργειακού συστήματος.
Το πρόσφατα υιοθετημένο Ολοκληρωμένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα 2025–2030 μας δίνει το πλαίσιο για αυτόν τον μετασχηματισμό. Περιλαμβάνει 61 μέτρα που καλύπτουν την απανθρακοποίηση, την ενεργειακή αποδοτικότητα, τη μεταρρύθμιση της εσωτερικής ενεργειακής αγοράς, την ενεργειακή ασφάλεια, την έρευνα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα. Η έμφαση δίνεται στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, στην αύξηση της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, στην ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης, στον εκσυγχρονισμό των υποδομών και στη σταδιακή μείωση της εξάρτησης από τον άνθρακα.
Σημαντικό μέρος αυτής της μετάβασης είναι και ο νέος Ενεργειακός Νόμος, που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2025 και είναι πλήρως εναρμονισμένος με το ευρωπαϊκό πακέτο «Καθαρή Ενέργεια». Ο νόμος εισάγει ένα σύγχρονο πλαίσιο για την ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα. Για πρώτη φορά, η αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας ενσωματώνεται ξεκάθαρα στο νομοθετικό πλαίσιο, κάτι που είναι απαραίτητο για την ενσωμάτωση μεγαλύτερων ποσοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας και τη βελτίωση της ευελιξίας του συστήματος.
Οι στόχοι μας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι 66% συμμετοχή στην ηλεκτροπαραγωγή, 45% στη θέρμανση και ψύξη και 10% στις μεταφορές, με τον προσαρμοσμένο ελάχιστο στόχο για τις μεταφορές να διαμορφώνεται στο 7% βάσει των κανόνων RED II.
Σε ό,τι αφορά τον λιγνίτη, η θέση μας είναι ότι η μετάβαση πρέπει να είναι σταδιακή, ρεαλιστική και κοινωνικά υπεύθυνη. Δεν μπορούμε να μιλάμε μόνο για μείωση της εξάρτησης από τον άνθρακα· πρέπει επίσης να μιλάμε για υποκατάσταση ισχύος, ετοιμότητα των δικτύων, ασφάλεια εφοδιασμού, κοινωνική προστασία, νέες οικονομικές ευκαιρίες στις ενεργειακές περιοχές και στήριξη των εργαζομένων και των τοπικών κοινωνιών.
Το φυσικό αέριο μπορεί να έχει μεταβατικό ρόλο, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ευελιξία, την εξισορρόπηση και την ασφάλεια εφοδιασμού. Ωστόσο, δεν πρέπει να καθυστερήσει την απανθρακοποίηση. Το Ετήσιο Σχέδιο του 2026 για την κατασκευή ενεργειακών εγκαταστάσεων περιλαμβάνει μία μονάδα συμπαραγωγής φυσικού αερίου ισχύος 495 MW, όμως το μεγαλύτερο μέρος της προβλεπόμενης ισχύος αφορά τις ΑΠΕ: 59 φωτοβολταϊκά πάρκα άνω των 3.000 MW, 7 αιολικά πάρκα άνω των 900 MW και 96 συστήματα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας με εγκατεστημένη ισχύ άνω των 2.000 MW και σχεδόν 5 GWh αποθηκευτικής ικανότητας.
