Οι δεξαμενές αδειάζουν, τα πλοία ακινητοποιούνται και οι μεταφορικές εταιρείες επιστρέφουν… στα φορτηγά.
Όσο το Ιράν κρατά κλειστά τα Στενά του Ορμούζ η παγκόσμια οικονομία αρχίζει να αισθάνεται όλο και πιο έντονα το κόστος μιας κρίσης που απειλεί να εξελιχθεί σε νέο ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ.
Η αγορά πετρελαίου άντεξε τους πρώτους μήνες της κρίσης χάρη στα τεράστια εμπορικά και στρατηγικά αποθέματα. Όμως πλέον τα «μαξιλάρια ασφαλείας» εξαντλούνται με ταχύτερο ρυθμό από ποτέ. Και όσο η κυκλοφορία πετρελαίου και προϊόντων μέσω του Ορμούζ παραμένει περιορισμένη, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ενός ντόμινο σε ενέργεια, μεταφορές, βιομηχανία και καταναλωτές.
Το «κυκλοφορικό» της παγκόσμιας οικονομίας
Σύμφωνα με την UBS, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου υποχώρησαν από λίγο πάνω από τα 8 δισ. βαρέλια στα τέλη Φεβρουαρίου στα 7,8 δισ. βαρέλια στα τέλη Απριλίου. Εάν η κατάσταση συνεχιστεί, ενδέχεται να πλησιάσουν τα ιστορικά χαμηλά των 7,6 δισ. βαρελιών ήδη έως τα τέλη Μαΐου.
Η JPMorgan προειδοποιεί ότι πίσω από τους τεράστιους αριθμούς κρύβεται μία πολύ πιο εύθραυστη πραγματικότητα: μόνο περίπου 800 εκατ. βαρέλια θεωρούνται πραγματικά διαθέσιμα χωρίς να «στραγγαλιστεί» το σύστημα μεταφοράς και διανομής.
«Όπως με την αρτηριακή πίεση στο ανθρώπινο σώμα, το πρόβλημα είναι η κυκλοφορία», εξηγεί η επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων της JPMorgan, Νατάσα Κάνεβα. «Το σύστημα δεν καταρρέει επειδή εξαφανίζεται το πετρέλαιο, αλλά επειδή το δίκτυο κυκλοφορίας δεν έχει πλέον επαρκή λειτουργικό όγκο».
Η εικόνα αυτή προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία στις αγορές, καθώς το Ορμούζ αποτελεί τη σημαντικότερη ενεργειακή «αρτηρία» του πλανήτη. Από εκεί περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλο μέρος των φορτίων LNG.
Τα πλοία… γίνονται φορτηγά
Την ίδια ώρα, η κρίση έχει ήδη αλλάξει βίαια τον χάρτη των μεταφορών.
Ναυτιλιακοί κολοσσοί όπως οι Maersk, MSC, CMA CGM και Hapag-Lloyd, έχουν ενεργοποιήσει εναλλακτικές χερσαίες διαδρομές μέσω Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας, Τουρκίας και Ιράκ, επιχειρώντας να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ.
Οι εταιρείες μεταφέρουν πλέον κοντέινερ από λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Ομάν προς τον τελικό προορισμό τους με φορτηγά. Το πρόβλημα είναι ότι οι χερσαίες διαδρομές μπορούν να αντικαταστήσουν μόνο ένα μικρό κλάσμα της χωρητικότητας που προσέφεραν τα μεγάλα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων.
Πριν από τον πόλεμο, περίπου 135 πλοία διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά. Σήμερα, περνά μόνο ένας ελάχιστος αριθμός, ενώ δεκάδες πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις.
Εκτίναξη κόστους μεταφοράς
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό στο κόστος μεταφοράς.
Το κόστος μεταφοράς ενός κοντέινερ 20ft (6 μέτρων) από τη Σαγκάη προς τον Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα εκτοξεύθηκε από τα 980 δολάρια πριν από τον πόλεμο στα 4.131 δολάρια μέσα σε λίγες εβδομάδες — ξεπερνώντας ακόμη και τα επίπεδα της πανδημίας. Πρόκειται για αύξηση 321%.
Σε ορισμένες διαδρομές προς το Ντουμπάι, οι τιμές τετραπλασιάστηκαν, φθάνοντας πάνω από τα 8.000 δολάρια για κοντέινερ 40ft.
Η αύξηση δεν οφείλεται μόνο στην έλλειψη πλοίων, αλλά και:
- στο αυξημένο κόστος καυσίμων,
- στα πολεμικά ασφάλιστρα,
- στη συμφόρηση λιμανιών,
- και στη δραματική έλλειψη διαθέσιμων φορτηγών.
Εταιρείες λιπασμάτων στη Σαουδική Αραβία μεταφέρουν πλέον φορτία οδικώς επί 14-15 ώρες, με πρόσθετο κόστος 80-90 δολάρια ανά τόνο.
Καθυστερήσεις έως και 60 ημερών
Οι επιπτώσεις εξαπλώνονται ήδη στην πραγματική οικονομία.
Η Tata Consumer Products προειδοποιεί για καθυστερήσεις έως και 60 ημερών σε προϊόντα που κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή.
Στελέχη της ναυτιλίας κάνουν λόγο για «εφιαλτική» κατάσταση στην εφοδιαστική αλυσίδα, με κοντέινερ εγκλωβισμένα σε λιμάνια της Ινδίας, της Μοζαμβίκης και της Σρι Λάνκα.
Ακόμη και η ανθρωπιστική βοήθεια επηρεάζεται. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ αναφέρει ότι αποστολές τροφίμων φθάνουν με καθυστερήσεις άνω των 40 ή και 60 ημερών λόγω των αναγκαστικών παρακάμψεων.
Το επόμενο σοκ ίσως δεν είναι μόνο ενεργειακό
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η αγορά πλησιάζει ένα σημείο όπου οι τιμές θα πρέπει να εκτοξευθούν όχι απλώς λόγω φόβου, αλλά για να καταστρέψουν ζήτηση και να αποτρέψουν την πλήρη αποστράγγιση των αποθεμάτων.
Η Rapidan Energy εκτιμά ότι αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και πριν από το τρίτο τρίμηνο του 2026.
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσο ακριβό θα γίνει το πετρέλαιο. Είναι πόσο γρήγορα η ενεργειακή κρίση θα περάσει:
- στα ναύλα,
- στον πληθωρισμό,
- στις τιμές τροφίμων,
- στις βιομηχανικές αλυσίδες,
- και τελικά στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.
Γιατί όταν το Ορμούζ «μπλοκάρει», δεν απειλείται μόνο η ροή πετρελαίου. Απειλείται η ίδια η κυκλοφορία της παγκόσμιας οικονομίας.
