Με αυξημένες απαιτήσεις, νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και έντονες πιέσεις για ανακατανομή πόρων, η διαπραγμάτευση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική 2028-2034 εξελίσσεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα ευρωπαϊκά μέτωπα για την Ελλάδα.
Το βασικό μήνυμα που εκπέμπει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είναι ότι στόχος της χώρας είναι να εξασφαλίσει την ίδια ή ακόμη και μεγαλύτερη χρηματοδότηση για την επόμενη προγραμματική περίοδο.
Πλαίσιο το οποίο παρουσιάστηκε από τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, κατά τη διάρκεια του πρόσφατου Υπουργικού Συμβουλίου, υπό τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, αναλύοντας τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και τη νέα αρχιτεκτονική της ΚΑΠ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, μέσω των πρόσθετων χρηματοδοτικών δυνατοτήτων που δημιουργεί το νέο μοντέλο, υπάρχει η δυνατότητα η χώρα μας να βγει ωφελημένη και ως εκ τούτου να έρθουν περισσότερα χρήματα στον ελληνικό πρωτογενή τομέα.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η συγκεκριμένη διεκδίκηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η νέα ΚΑΠ σχεδιάζεται σε συνθήκες αυξημένης πίεσης για «εξωτερική σύγκλιση» των άμεσων ενισχύσεων μεταξύ των κρατών-μελών.
Χώρες που ανήκουν στην ομάδα των νέων μελών της ΕΕ, όπως η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία ζητούν μεγαλύτερο μερίδιο χρηματοδότησης στον πρωτογενή τομέα, καθώς λαμβάνουν χαμηλότερες ενισχύσεις ανά εκτάριο σε σχέση με τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και τα παλαιότερα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Σε αυτό το περιβάλλον, η διατήρηση -και ακόμη περισσότερο η αύξηση- των ελληνικών πόρων θεωρείται από κυβερνητικά στελέχη ιδιαίτερα κρίσιμη επιτυχία, καθώς η Ελλάδα σήμερα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες άμεσες ενισχύσεις ανά εκτάριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα έχει ήδη θέσει στις διαπραγματεύσεις αίτημα αύξησης της ανώτατης τιμής ενίσχυσης ανά εκτάριο, καθώς η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει πλαφόν 240 ευρώ ανά εκτάριο.
Το τρίτο μεγάλο πεδίο ανησυχίας αφορά τη συζήτηση για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ειδικότερα για την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας. Στις Βρυξέλλες θεωρείται δεδομένο ότι η ένταξη μιας χώρας με τεράστιο αγροτικό αποτύπωμα θα αλλάξει δραστικά τους συσχετισμούς στη νέα ΚΑΠ, καθώς τα ουκρανικά παραγωγικά εδάφη αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των παραγωγικών εκτάσεων της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η πίεση για ανακατανομή των ευρωπαϊκών αγροτικών πόρων αναμένεται να ενταθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο ευρωπαϊκό περιβάλλον, η ελληνική στρατηγική επιχειρεί να αξιοποιήσει πλήρως τη νέα αρχιτεκτονική χρηματοδότησης της ΚΑΠ. Σύμφωνα με τις παρουσιάσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το νέο μοντέλο αντικαθιστά ουσιαστικά τη μέχρι σήμερα λογική των δύο πυλώνων της ΚΑΠ με ένα σύστημα παρεμβάσεων που συνδυάζει «οριοθετημένους» και «μη οριοθετημένους» πόρους.
Στους «οριοθετημένους» πόρους περιλαμβάνονται οι άμεσες ενισχύσεις, οι επενδύσεις, οι γεωργοπεριβαλλοντικές δράσεις και οι νέοι αγρότες, δηλαδή οι βασικοί πυλώνες της αγροτικής πολιτικής που η Κομισιόν θεωρεί στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, δημιουργείται το νέο «Ενιαίο Δίκτυ Ασφαλείας για κρίσεις», το οποίο ουσιαστικά διπλασιάζει το αποθεματικό κρίσεων της σημερινής ΚΑΠ, προκειμένου να μπορούν να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ταχύτητα φαινόμενα όπως ακραία καιρικά γεγονότα, ζωονόσοι ή διαταραχές της αγοράς.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στους νέους μηχανισμούς χρηματοδότησης που δημιουργούνται εκτός του στενού πυρήνα της ΚΑΠ. Ειδικότερα, πέραν των 300 δισ. ευρώ που «κλειδώνουν» συνολικά για τη νέα ΚΑΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προβλέπονται επιπλέον δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω του μηχανισμού “rural targeting”, που επιτρέπει να κατευθυνθεί το 10% των πόρων των νέων σχεδίων ΕΠΕΣ στις αγροτικές περιοχές, αλλά και μέσω της εμπροσθοβαρούς διάθεσης 45 δισ. ευρώ από την ενδιάμεση αναθεώρηση του 2031.
Επιπλέον, προβλέπονται δυνατότητες χρηματοδότησης μέσω του νέου εργαλείου “Catalyst Europe”, ύψους 150 δισ. ευρώ, το οποίο θα λειτουργεί μέσω δανεισμού για επενδύσεις, καθώς και μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, που διαθέτει 20,3 δισ. ευρώ για δράσεις σε τομείς όπως η γεωργία, η βιοοικονομία και η βιοτεχνολογία.
Στο ελληνικό στρατηγικό σχέδιο, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη στήριξη των μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων, των ορεινών, νησιωτικών και παραμεθόριων περιοχών, αλλά και στην ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Το Υπουργείο υπογραμμίζει ότι η νέα ΚΑΠ προβλέπει ειδική στρατηγική ανανέωσης των γενεών, με πρόσβαση των νέων αγροτών σε γη, χρηματοδότηση, κατάρτιση και ένα ολοκληρωμένο «πακέτο εκκίνησης».
Παράλληλα, στον εθνικό σχεδιασμό εντάσσονται κρίσιμες παρεμβάσεις όπως τα εγγειοβελτιωτικά έργα, οι αρδευτικές υποδομές, η αγροτική οδοποιία, τα ευρυζωνικά δίκτυα στις αγροτικές περιοχές, η μεταποίηση γεωργικών προϊόντων, αλλά και το σύστημα AKIS για τη μεταφορά γνώσης, την καινοτομία και την ψηφιοποίηση της γεωργίας.
Τέλος, ήδη, σύμφωνα με το ΥΠΑΑΤ, βρίσκεται σε εξέλιξη ο εθνικός διάλογος για τη νέα ΚΑΠ, με συμμετοχή της Διυπουργικής Επιτροπής Συντονισμού, συνεργασία με τη DGAgri και σειρά περιφερειακών διαβουλεύσεων σε όλη τη χώρα, καθώς η Αθήνα επιχειρεί να διαμορφώσει εγκαίρως το εθνικό “policypaper” ενόψει της τελικής διαπραγμάτευσης στις Βρυξέλλες.
